Литванија е потресена од голем скандал откако беше откриено дека полицијата и граничната полиција наводно помагале на организирана криминална група која шверцувала цигари од Белорусија користејќи метеоролошки балони.
Литванските агенции за спроведување на законот приведоа 27 лица, вклучувајќи 13 државни службеници, десет полицајци и тројца членови на Литванската државна гранична стража. Вредноста на запленетиот имот се проценува на 4,2 милиони евра.
Според заменик-генералниот комесар на литванската полиција, Мариус Драудвила, криминалната група користела GPS уреди и шифрирани комуникации за да утврди точно каде паднале балоните натоварени со цигари. Потоа членовите на мрежата ја презеле стоката, ја складирале и ја продавале на црниот пазар. Операцијата резултирала со 74 претреси, а запленети се уреди за термичко снимање, дронови, GPS предаватели, радиостаници, SIM картички, маски и материјал за пакување цигари.
Случајот е особено значаен бидејќи литванските истражители тврдат дека уапсените полицајци им дале на шверцерите чувствителни оперативни информации. Според литванските медиуми, меѓу приведените има полицајци од граничната полициска станица Шалчининкаи, како и граничари, вклучувајќи двајца раководители на смени.
Литванската премиерка Инга Ругине оцени дека ова е „болна вест“ за државата и општеството, бидејќи приведените лица биле, како што изјавила, луѓе кои биле обврзани да ја заштитат границата и довербата на граѓаните. Таа рече дека случајот покренува прашања за внатрешната контрола, одговорноста и механизмите за надзор во државните служби.
Сепак, аферата доби и политичка димензија. Во последните месеци, Литванија ги прикажа упадите со балони од Белорусија како сериозен безбедносен проблем и дел од поширок „хибриден напад“. Балоните што носеа шверцувани цигари постојано го нарушуваа воздушниот сообраќај, вклучително и затворањето на аеродромот во Вилнус, а литванските власти прогласија вонредна состојба во декември поради овие инциденти.
Вилнус претходно ги затвори граничните премини со Белорусија, наведувајќи ја националната безбедност и потребата да се реагира на упадите со балони. Белорусија, од друга страна, ги отфрли обвинувањата, тврдејќи дека станува збор за канали за шверц во кои се вклучени луѓе од литванската страна на границата.
Сепак, новите апсења фрлаат поинакво светло врз целата афера. Иако литванските власти продолжуваат да тврдат дека активностите на шверцерите им служат на интересите на „непријателските држави“, откритието дека полицијата и граничната полиција биле вклучени во мрежата го покрена прашањето дали дел од претходниот наратив за „хибридна војна“ прикрива многу пообична реалност – корупција, шверц и поврзаност на криминалот со делови од државниот апарат.
Литванскиот обвинител Мартинас Јоваиса изјави дека постапките на осомничените не можат да се сметаат само за шверц, бидејќи тие, како што рече, се „директно поврзани со политиката на соседна држава“ и штетат не само на економијата, туку и на националната безбедност на Литванија.
Во исто време, литванските медиуми потсетуваат дека шверцот на цигари во балони не е нов феномен. Само во еден од опишаните случаи, човек осуден за примање цигари од Белорусија изјави дека влегол во бизнисот за пари, дека користел телефон со нова SIM картичка и дека требало да ја подигне стоката врз основа на координатите што пристигнале по слетувањето на балонот.
Според литванската страна, од јануари до април оваа година, пресретнати се 90 балони, додека во истиот период минатата година имало 231, што властите во Вилнус ги презентираат како доказ дека зголемената меѓуинституционална соработка дала резултати. Сепак, најновите апсења покажуваат дека проблемот не бил само во балоните што доаѓале од правец на Белорусија, туку и во луѓето во системот кои, според сомневањата на истрагата, овозможиле функционирање на шверцот.