Во вторник, на 3 ноември, Американците излегуваат на гласање за избори за Конгресот, кои ќе го одредат односот на силите во Вашингтон во текот на последните две години од мандатот на претседателот Доналд Трамп.
Повеќе од 200 милиони граѓани имаат право на глас на овие избори, кои доаѓаат по две години одбележани со високи трошоци за живот, војни и обвинувања за корупција.
Гласачите ќе ги изберат сите 435 членови на Претставничкиот дом на САД – кои имаат двогодишен мандат – како и 35 од 100-те сенатори во американскиот Сенат, чиј мандат трае шест години. Американците, исто така, ќе избираат гувернери во 36 сојузни држави, членови на државните законодавни тела, а ќе одлучуваат и за бројни иницијативи ставени на гласање.
Изборите што се одржуваат во средината на претседателскиот мандат – познати како „избори во средината на мандатот“ (midterms) – традиционално се сметаат за референдум за поддршката што ја уживаат претседателот и неговата партија. На овие избори, партијата на претседателот често губи места во Конгресот, а промената на мнозинството може значително да го ограничи неговиот простор за политичко дејствување.
Според најновиот просек од анкетите на „RealClearPolitics“ (RealClearPolitics), Демократите се во предност во однос на тоа која партија гласачите би ја поддржале на конгресните избори. Кон крајот на октомври, овој просек изнесуваше 51,5 отсто за Демократите и 43,1 отсто за Републиканците.
На изборите одржани пред две години, гласаа приближно 155 милиони луѓе. На претходните избори во средината на мандатот – одржани во 2022 година – учествуваа околу 122 милиони од вкупно повеќе од 240 милиони регистрирани гласачи. Излезноста на ваквите избори е традиционално помала отколку во годините кога се одржуваат претседателски избори.
Интересот за овогодинешните избори е очигледен и преку предвременото гласање. До завршната фаза од кампањата, десетици милиони Американци веќе го искористија своето право на глас, при што бројот на предвремени гласови се приближи до 50 милиони, според податоците објавени од „Асошиејтед прес“.
Трамп исто така гласаше; во текот на целата кампања, тој ги повикуваше гласачите на Републиканската партија да се однесуваат како тој самиот да е на гласачкото ливче. Сепак, претседателот не е кандидат на овие избори.
Демократите моментално имаат 214 места во Претставничкиот дом, додека Републиканците го држат мнозинството. За обезбедување контрола врз Претставничкиот дом – кој брои вкупно 435 места – потребни се најмалку 218 места.
Анкетите за општата поддршка за партиите покажуваат предност за Демократите, но овие бројки не можат директно да се преточат во конкретен број освоени места. Исходот ќе зависи од резултатите во поединечните изборни окрузи, од кои во многу се води неизвесна трка со мала разлика меѓу кандидатите.
Во Сенатот, Републиканците имаат 53 места, а Демократите 45; двајца независни сенатори, Берни Сандерс и Ангус Кинг, исто така дејствуваат во рамките на групацијата на Демократите. За да обезбедат мнозинство, на Демократите им се потребни најмалку четири дополнителни места, под услов да ги задржат оние што ги имаат во моментов.
Слична политичка ситуација имаше и за време на изборите од средината на мандатот во 2018 година, кои се одржаа на половина од првиот претседателски мандат на Трамп. Тогаш, Демократите освоија 40 места во Претставничкиот дом и го презедоа мнозинството, додека Републиканците ја задржаа контролата врз Сенатот.
Демократското мнозинство во долниот дом потоа го засили конгресниот надзор врз администрацијата на Трамп. Без договор со Демократите, Републиканците повеќе не можеа самостојно да усвојуваат закони во двата дома на Конгресот.
Истовремено, Демократите не можеа да усвојуваат закони без поддршка од Сенатот и потпис од претседателот – освен во случаите кога Конгресот имаше доволно гласови за да го поништи претседателското вето.
Хаким Џефрис, актуелниот лидер на демократите во Претставничкиот дом, е еден од главните кандидати за функцијата претседател на Претставничкиот дом, доколку неговата партија обезбеди мнозинство. Тој најави дека демократите имаат намера да го зајакнат надзорот врз активностите на администрацијата на Трамп.
Меѓу приоритетите што ги истакна Џефрис се истрагите за можна злоупотреба на власта и корупција, како и законски мерки насочени кон трошоците за здравствена заштита, храна, домување и енергија.
Промената на мнозинството во Претставничкиот дом би им овозможила на демократите контрола врз комисиите и законодавната агенда, иако тоа не би гарантирало автоматско усвојување на сите нивни предложени закони.
По победата на претседателските избори во 2024 година, Трамп уживаше поддршка од приближно половина од американската јавност. Според просекот од анкетите на „RealClearPolitics“ објавен пред изборите, неговите политики моментално ги поддржуваат околу 38 отсто од испитаниците.
Во текот на кампањата, републиканците се соочија со незадоволство кај дел од гласачите во однос на трошоците за живот, цените на горивото, тарифните политики и последиците од евентуална војна со Иран. Имиграциската политика на Трамп, исто така, наиде на критики, особено кај еден дел од гласачите со латиноамериканско потекло.
За време на кампањата, Трамп се обиде да ги мобилизира републиканските гласачи, иако главно одржуваше митинзи во сојузните држави каде што неговата партија ужива силна поддршка. Во своите говори, тој исто така ги претстави плановите за реновирање на Белата куќа.