Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп предлага Европа повторно масовно да купува руски гас како дел од мировниот договор за завршување на војната во Украина, објави „Њујорк тајмс“.
Според извори запознаени со преговорите, главните преговарачи на Трамп, Џаред Кушнер и Стив Виткоф, веќе им го претставиле предлогот на европски и украински претставници, вклучително и на украинскиот претседател Володимир Зеленски, за време на минатомесечната средба во Киев.
Идејата е Украина повторно да ги стави во функција гасоводите низ кои рускиот гас со години се транспортираше до Европа, со цел Москва да биде поттикната да ја прекине војната.
Европските претставници на преговорите биле изненадени од предлогот, кој би значел пресврт во долгогодишната политика на Европската Унија за намалување на зависноста од руските фосилни горива.
Соработниците на Трамп сметаат дека обновувањето на извозот на руски гас може да биде важен дел од мировниот пакет. Според нивната замисла, Украина повторно би заработувала од транзитните такси, додека европските потрошувачи би добиле поевтин енергент во услови на високи сметки.
Критичарите, пак, предупредуваат дека ваквата дипломатија може да ѝ донесе економски придобивки на Русија, без Москва да направи отстапки во своите воени цели. Белата куќа ги брани економските отстапки, Москва најавува нови договори Од Белата куќа соопштија дека војната во Украина ги зголемува цените на енергенсите низ Европа и создава сериозни економски проблеми и во Русија и во Украина.
„САД тесно соработуваат со Украина и европските партнери на сеопфатен мировен предлог што вклучува економски поттикнувања за двете страни. Нашата цел не е само да ги запреме борбите, туку и да создадеме услови за траен мир, економско закрепнување и стабилност на регионот“, наведоа од Белата куќа.
Во меѓувреме, Трамп ги ослободи руските испораки на дизел од новите санкции што ги усвои Конгресот, само една недела откако ја укина забраната за увоз на руски дизел.
Во Москва не го кријат задоволството од ваквиот развој на настаните. Кирил Дмитриев, економскиот пратеник на рускиот претседател Владимир Путин, на енергетски форум во Москва изјави дека договорот за дизелот е само почеток на она што се договара со Кушнер и Виткоф.
„Наскоро ќе објавиме важни иницијативи, мразот конечно е пробиен“, рече Дмитриев, споменувајќи и планови за центри за податоци што би работеле на руска нуклеарна енергија.
„Њујорк тајмс“ потсетува дека во рамките на преговорите се разгледува и продажба на меѓународниот имот на нафтениот гигант „Лукоил“ на инвестициска група во која учествува и американската влада.
Предлогот за обновување на испораките на руски гас е еден од најспорните делови на мировниот план. Освен што би ја намалил побарувачката за американски течен природен гас (LNG) во Европа, би можел да им даде дополнителен поттик на десничарските партии, како Алтернатива за Германија (AfD).
Лидерката на партијата, Алис Вајдел, веќе побара во германскиот Бундестаг да се обнови увозот на руски гас и нафта, тврдејќи дека санкциите ја уништуваат германската економија.
Зеленски, кој остро го критикуваше Трамп поради отстапките кон Москва, во разговор за „Фајненшл тајмс“ предупреди дека новиот договор меѓу САД и Русија би можел да се однесува токму на енергетиката.
„Прашање е само кога ќе дојде следниот договор. Можеби ќе биде за гасот. Сосема сигурно ќе биде за гасот“, изјави украинскиот претседател.
Украина го прекина транзитот на руски гас во јануари 2025 година, свесно откажувајќи се од околу една милијарда долари годишни приходи од транзитни такси. Европската Унија, пак, се обврза целосно да го прекине увозот на руски гас.
Сепак, соочен со високите цени на горивата пред изборите за американскиот Конгрес, Трамп сè поотворено бара начини за олеснување на извозот на руска нафта и гас.
Извори вклучени во разговорите наведуваат дека Кушнер и Виткоф го гледаат обновувањето на испораките на гас како дел од поширок пакет што би опфатил и односи меѓу Русија и НАТО, безбедносни гаранции за Киев и договор за границите и териториите.
Дел од европските и украинските претставници се сомневаат дека Вашингтон во целиот процес бара и финансиска корист, преку учество на американски компании или на самата американска држава во заработката од транспортот на гас.
Во тој контекст повторно се споменува оштетениот гасовод „Северен тек 2“.
Иако Белата куќа официјално тврди дека гасоводот не бил тема на неодамнешните средби, извори запознаени со разговорите наведуваат дека администрацијата на Трамп го гледа неговото повторно активирање како можност што може да се искористи по постигнувањето мир.
Овој став се совпаѓа со позицијата на Кремљ. Портпаролот Дмитриј Песков изјави дека обновувањето на енергетската соработка е во интерес на Русија, но дека во моментов можеби е уште повеќе во интерес на самите Европејци.
Најсилен отпор на американскиот предлог засега доаѓа од Германија. Пред руската инвазија во 2022 година, Германија беше најголемиот купувач на руски гас.
Кога Виткоф и Кушнер минатата недела на Флорида повторно ја покренале идејата за обновување на работата на гасоводите, Гинтер Саутер, главниот советник за безбедност на германскиот канцелар Фридрих Мерц, остро се спротивставил.
Европските претставници наведуваат дека ставот на германската влада е јасен: рускиот гас останува руски гас дури и кога се препродава преку американски посредници и не треба да биде дел од мировните преговори.
И покрај растот на цените на енергенсите во Германија, во Берлин предупредуваат дека повторното потпирање на рускиот гас би имало сериозни безбедносни последици и би ја оставило Европа изложена на нови енергетски уцени од Москва.
„Европа, а особено Германија, никогаш повеќе не смее да зависи од рускиот гас, бидејќи видовме колку е Русија несигурен партнер“, предупреди поранешниот германски министер за економија Роберт Хабек.
Германските власти се соочуваат и со силен домашен политички притисок. Десничарската партија Алтернатива за Германија (AfD), која отворено бара укинување на санкциите против Москва и прекин на помошта за Киев, во анкетите има поддршка од речиси 30 отсто.
Европските лидери со сè поголема загриженост ги следат пораките што истовремено доаѓаат од Кремљ, од европските радикални партии и од администрацијата на Трамп.
Канцеларот Мерц и други европски лидери веќе го критикуваа укинувањето на санкциите за рускиот дизел, оценувајќи дека со тоа се поткопува заедничкиот економски притисок врз Русија поради инвазијата врз Украина.
Хабек признава дека стравувањата од американските планови се поголеми од кога било.
„Порано ќе бев среќен американска компанија да стане косопственик на нашата енергетска мрежа. Денес тоа ме плаши, бидејќи гледаме дека Трамп очигледно има многу повеќе симпатии кон Владимир Путин отколку кон Украинците“, изјави поранешниот германски министер.