Украински дронови минатата недела за само четири дена онеспособија три големи центри за податоци на руската технолошка компанија „Јандекс“. Последиците се почувствуваа и надвор од руските граници, а на социјалните мрежи во Европа брзо се прошири тврдењето дека со падот на руските сервери замолкнале и ботовите на Кремљ. Сепак, експертите засега не ги потврдија овие тврдења.
Нападите се случуваа еден по друг. Центарот за податоци во Сасово, во Рјазанската област, беше тешко оштетен и онеспособен во ноќта меѓу 7 и 8 октомври. Следното утро, на 9 октомври, беше нападнат објект на „Јандекс“ во Калуга, додека центарот во Владимир целосно беше исклучен по нападот во ноќта меѓу 10 и 11 октомври.
Significant disruptions are reportedly affecting Yandex’s network and cloud infrastructure after a Ukrainian drone struck a major Yandex data center (also a machine-tool plant) in Sasovo, Russia. https://t.co/FYHSpmb6hM
— GMI (@Global_Mil_Info) October 8, 2026
Комплексот во Сасово е особено важен за технолошкиот развој на компанијата, бидејќи таму се наоѓаат две од трите руски суперкомпјутери што „Јандекс“ ги користи за тренирање на моделите со вештачка интелигенција. Сателитските снимки на „Планет лабс“ покажуваат дека крилото на зградата во кое се наоѓал центарот целосно изгорело.
Со овој бран прецизни напади, Украина онеспособи три од вкупно шесте најголеми центри за податоци на „Јандекс“.
За многу Руси, „Јандекс“ е комбинација од „Гугл“, „Убер“, „Спотифај“ и банка. Компанијата, која често ја нарекуваат „рускиот Гугл“, управува со најголемиот пребарувач во земјата, мапи, преведувач и електронска пошта, но и со услуги за превоз и достава на храна.
Покрај тоа, нуди музика и видео на барање, гласовна асистентка, паметни звучници, облачни услуги и сопствена банка.
Влијанието на „Јандекс“ не завршува на руските граници, а ранливоста на зависноста од неговата инфраструктура особено се почувствува во соседен Казахстан.
„Јандекс“ таму нуди повеќе од 15 различни услуги, а во јули 2025 година неговиот пребарувач имал повеќе од 24 отсто од пазарот.
Иако казахстанското Министерство за дигитален развој потврди дека локалните сервери на кои се чуваат личните податоци на граѓаните работат непречено, беше упатено и важно предупредување. Чувањето податоци во рамките на националните граници не гарантира независност, бидејќи клучните делови од платформата и натаму зависат од централната инфраструктура во странство.
Конкурентската платформа „инДрајв“ истото утро забележала нагло зголемување на бројот на нови корисници.
Западните истражувачи со години предупредуваат дека „Јандекс“ не функционира само како комерцијална платформа. Според берлинскиот Центар за источноевропски студии (ZOiS), претставници на Кремљ почнале редовно да ја посетуваат компанијата набргу по војната во Грузија во 2008 година, барајќи пребарувачот и информативните сервиси да прикажуваат само содржини од медиуми одобрени од Кремљ.
Анализа на Атлантскиот совет покажала дека „Јандекс“ денес функционира и како алатка за обликување на јавното мислење, промовирајќи руски дезинформации на врвот на резултатите од пребарувањето, додека содржините што ја критикуваат војната ги потиснува на маргините.
Европската служба за борба против дезинформациите EUvsDisinfo предупредува дека корисниците што ги користат производите на „Јандекс“ надвор од Русија можеби не се свесни дека можат да бидат изложени на идеолошко влијание.
🔥 One more Ukrainian strike on a Yandex data center and “russia’s Google” ceases to exist as a company.
Some data may be permanently lost.🧵 https://t.co/yBNzRlpGNf
— 𝐀𝐧𝐧𝐚 𝐊𝐨𝐦𝐬𝐚 🇪🇺🇵🇱🇺🇦 (@Tweet4AnnaNAFO) October 13, 2026
Како пример се наведува гласовната асистентка Алиса. Во шест од седум одговори на прашања поставени на руски јазик, таа ги пренела тврдењата на Кремљ, вклучително и тврдењето дека масакрот во Буча бил инсцениран.
Токму во овој контекст се појави најинтересното, но и најспорното тврдење поврзано со нападите.
Говорејќи на Варшавскиот безбедносен форум, украинскиот претседател Володимир Зеленски рече дека по нападите врз центрите на „Јандекс“ на многу социјални мрежи одеднаш станало „полесно да се дише“.
Тој тврдеше дека на интернет се забележува помалку омраза, поделби и провокации бидејќи со падот на системите исчезнале и илјадници ботови.
Литванскиот премиер Миндаугас Синкевичиус отиде и чекор понатаму. На прашањето како да се заштитат европските избори од руското хибридно влијание, тој полушеговито им предложи на сојузниците едноставно да го замолат Зеленски да „погоди уште некој центар за податоци“.
Сепак, достапните податоци не ги потврдуваат овие тврдења.
Компанијата „Клаудфлер“, чиј графикон ја поттикна целата дискусија, соопшти дека во својата мрежа не пронашла докази дека нападите ја прекинале манипулацијата на социјалните мрежи или ги попречиле злонамерните активности на интернет.
Падот забележан на графиконот се однесувал на автоматизирани барања кон веб-страници, како оние што ги користат пребарувачите за индексирање содржини, а не на лажни профили на социјалните мрежи.
И украинскиот Центар за спречување дезинформации призна дека нема докази за значително намалување на активноста на руските бот-мрежи.
И покрај тоа што тврдењата за ботовите остануваат непотврдени, нападите предизвикаа сериозни проблеми за компанијата.
Корисниците на „Јандекс пеј“, кој е поврзан и со „Јандекс банка“, не можеа да ја проверат состојбата на сметките, да вршат плаќања, да отплаќаат кредити или да префрлаат пари. Пристапот беше делумно обновен дури на 13 октомври.
Аналитичарите проценија дека „Јандекс банка“ поради прекинот губела и по неколку десетици милиони рубљи дневно од провизии. Тие предупредија и дека дел од клиентите би можеле да ги префрлат заштедите во други банки откако услугите повторно ќе бидат достапни.
Извор на весникот „Комерсант“ навел дека испораката на заменска опрема би можела да трае до шест месеци.
Експертите што ги цитира „Медуза“ проценуваат дека целосното обновување на суперкомпјутерите би можело да трае од една до две години доколку треба да се заменат тешко достапните чипови на „Нвидиа“.
Во меѓувреме, „Јандекс“ додаде одредба во корисничките договори со која се ослободува од одговорност во случаи на виша сила, вклучително и напади со украински дронови.
Кремљ јавно призна дека постојат проблеми со инфраструктурата на „Јандекс“.
Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека владата разговара за тешкотиите на компанијата, но дека таа итно работи на отстранување на последиците.
„Компанијата е силна и моќна“, рече Песков.
Еден ден подоцна, рускиот претседател Владимир Путин свика состанок за кибербезбедност со министри, раководителот на „Сбербанк“ и гувернерката на централната банка, Елвира Набиулина.
Песков негираше дека состанокот е поврзан со нападите, оценувајќи дека станува збор за поширока и посистематска тема.
Истата ноќ, дронови погодија центар за податоци на „Сбербанк“ во Балаково, во Саратовската област, на околу 650 до 700 километри од украинската граница. Станува збор за објект со проектиран капацитет од 82 мегавати, еден од најголемите во Русија.
Киев ги претставува нападите врз руските центри за податоци како одговор на руските напади врз украинската инфраструктура.
Од крајот на септември, руските сили погодиле најмалку осум големи центри за податоци во Киев, предизвикувајќи и пошироки прекини на интернетот во Украина.
Аналитичарите предупредуваат дека ранливоста на руската инфраструктура делумно е последица на политиката на „суверен интернет“.
Во анализата на фондацијата „Карнеги“ се посочува парадоксот на руската стратегија: обидот податоците да се задржат во рамките на државните граници ги направил системите концентрирани и полесно препознатливи цели, што ѝ овозможило на Украина за само четири дена да онеспособи половина од капацитетите на водечката ИТ-компанија во Русија.
Според независниот портал „Медуза“, Русија нема доволно ресурси за повеќеслојна противдронска одбрана на сите локации, освен во Москва.
Дополнителен проблем претставуваат западните санкции. Бидејќи погодените институции се наоѓаат на црните листи на Европската Унија, набавката на напредна опрема е исклучително тешка.
Сепак, експертите предупредуваат дека недостигот од чипови, за кои постои огромна побарувачка на светскиот пазар, претставува уште поголем проблем дури и од санкциите.