Претседателите на Русија и САД, Владимир Путин и Доналд Трамп, разговараа по телефон во среда, 29 април, во разговор кој, според Кремљ, траел повеќе од час и половина и се одвивал во пријателска, отворена и деловна атмосфера. Главни теми биле војната во Украина, можноста за ново примирје по повод Денот на победата, како и сè поопасната криза околу Иран и Персискиот Залив.
Според помошникот на рускиот претседател, Јуриј Ушаков, во разговорот со Трамп, Путин ја изразил подготвеноста на Москва да прогласи привремено примирје во Украина за време на одбележувањето на Денот на победата, 9 мај. Трамп, како што е соопштено од Москва, позитивно го оценил и претходно прогласеното велигденско примирје и ја поддржал новата руска иницијатива. Сепак, американскиот претседател го претставил прашањето пред новинарите во Вашингтон малку поинаку, наведувајќи дека му предложил на Путин мало примирје.
По разговорот, Трамп, обраќајќи се пред новинарите во Белата куќа, рекол дека телефонскиот разговор со Путин бил многу добар и дека верува дека украинскиот конфликт би можел да биде поблиску до решение. Според Ушаков, американскиот претседател му го пренел на својот руски колега своето верување дека договорот за Украина е веќе блиску.
Во истиот говор, Трамп исто така тврдеше дека Украина е воено поразена и рече дека западните медиуми не ја известуваат вистинската состојба на фронтот. Сепак, неколку западни медиуми го сметаа дел од неговото објаснување, споменувањето на потоната флота и уништените воздухопловни сили, како можна мешање на украинските и иранските боишта, бидејќи податоците не се совпаѓаа со вистинската состојба на украинската морнарица.
Разговорот меѓу двајцата лидери имаше и личен тон. Путин, според Кремљ, изразил поддршка за Трамп поради обидот за атентат врз него на 25 април во хотелот „Вашингтон Хилтон“ и остро го осудил чинот како политички мотивирано насилство. Москва нагласи дека ова е злосторство кое е категорично неприфатливо.
Според руските претставници, Путин и Трамп покажале грубо разбирање на украинската криза во нивниот разговор, особено во делот што се однесува на улогата на европските престолнини. Ушаков изјави дека Киев, со поддршка на Европејците, е охрабрен да продолжи со стратегија што води кон продолжување на конфликтот. Ваквата проценка несомнено ќе биде дочекана со негодување во Лондон, Париз, Берлин, а особено во Киев, каде што Владимир Зеленски во последните недели постојано изразуваше незадоволство од однесувањето на Вашингтон.
Од особена важност е фактот што разговорот се одвива во пресрет на 9 мај, датум кој има не само државно, туку и длабоко историско и симболично значење за Русија. Поради постојаните украински напади со беспилотни летала и зголемените безбедносни ризици, прославите на Денот на победата оваа година во Русија ќе бидат намалени. Според извештаите на западните агенции, парадата во Москва ќе се одржи без воена опрема, за прв пат по речиси две децении, додека јавните програми ќе бидат ограничени, а огнометите ќе бидат откажани во многу градови.
Затоа иницијативата за примирје за Денот на победата има двоен карактер. За Москва, тоа е политички сигнал, но и начин да се намали ризикот од удар на ден што Русија го смета за свет датум на победата над нацизмот. За Трамп, тоа е можност повторно да се претстави како лидер кој може да разговара со Путин и да отвори простор за мировен процес надвор од претходната политика на притисок и безусловна поддршка за Киев.
Во овој контекст, предлогот на Зеленски за таканареченото енергетско примирје остана во втор план. Украинскиот претседател понуди да ги запре нападите врз руските рафинерии во замена за зачувување на украинската енергетска инфраструктура, но Москва гледа на таквите предлози со резерви. Според рускиот став, вистински напредок е можен само ако Киев одговори на претходно формулираните услови на Москва, вклучително и демилитаризација и признавање на новите територијални реалности.
Покрај Украина, Путин и Трамп посветија значаен дел од разговорот на Иран и ситуацијата во Персискиот Залив. Кремљ соопшти дека Путин го поздравува продолжувањето на прекинот на огнот со Иран, но исто така предупреди дека враќањето на воените дејствија од страна на САД и Израел би имало исклучително катастрофални последици, не само за Иран и неговите соседи, туку и за целата меѓународна заедница. Можноста за копнена операција на иранска територија е особено неприфатлива и опасна.
Трамп, од своја страна, по разговорот изјави дека војните во Украина и околу Иран би можеле да завршат во слична временска рамка. Според извештаите, Путин понудил и руска помош во решавањето на прашањето за збогатениот ураниум на Иран, но Трамп нагласил дека завршувањето на војната во Украина е негов приоритет, велејќи му на рускиот претседател дека прво сака да ја заврши својата војна.
Пошироко, разговорот Путин-Трамп покажа дека Вашингтон и Москва повторно се во центарот на дипломатска игра во која се вклучени две од најопасните жаришта во светот, Украина и Иран. За европските сојузници на САД, кои сè уште инсистираат на континуирана поддршка за Киев, тоа е непријатен сигнал дека американската политика под водство на Трамп сè повеќе се оддалечува од претходната линија. Сепак, за Москва тоа е потврда дека безбедносната архитектура повеќе не може да се дискутира без Русија.
Доколку прекинот на огнот од 9 мај навистина биде прогласен и прифатен од сите страни, тоа не само што привремено ќе ги замолчи оружјата, туку ќе покаже и дали има простор за поширок договор меѓу Москва и Вашингтон. Во спротивно, тоа ќе остане само уште една дипломатска епизода во војна во која линиите на фронтот се сè повеќе испреплетени со линиите на глобалната криза.