Американската нуклеарна бомба B61-11 повторно се најде во центарот на вниманието по тврдењата дека администрацијата на Доналд Трамп би можела да разгледува нуклеарен напад врз длабоко подземниот комплекс во планината Пикакс во Иран. Станува збор за специјално конструирана бомба со зајакнато куќиште, наменета да продре во земјата пред да експлодира.
Тврдењето го објави американскиот коментатор Такер Карлсон на 2 ноември. Тој наведе дека администрацијата на Трамп можеби е само неколку дена од одлука за нуклеарен напад врз Иран, повикувајќи се на неименуван извор. Сепак, не понуди документи или други докази за ваквите наводи.
Карлсон тврди дека конвенционалното оружје не може да пробие низ околу 91 метар гранит, поради што нуклеарен напад би бил единствената воена опција. Според неговата објава, Трамп би можел да донесе одлука до 7 ноември.
Американскиот претседател на 15 октомври, во интервју за Newsmax, изјави дека не би употребил нуклеарно оружје против Иран, додавајќи дека за тоа нема потреба. Тој истовремено потсети дека американската бомба „Мајка на сите бомби“ не е нуклеарно оружје.
Засега нема јавно достапни докази дека Вашингтон донел одлука за ваков напад или дека употребата на B61-11 е предмет на официјални воени планови.
B61-11 – нуклеарна бомба наменета за уништување подземни објекти
B61-11 е американска нуклеарна гравитациска бомба со зајакнато метално куќиште и систем за одложена детонација. Таа е дел од семејството нуклеарни бомби B61, чие производство започна во 1960-тите години.
Во оперативна употреба влезе во 1997 година, кога ја замени постарата бомба B53 во улогата на оружје за уништување длабоко под земјата утврдени воени објекти. Според достапните податоци, произведени се околу 50 вакви бомби.
Тежината на B61-11 изнесува околу 550 килограми. Точната разорна моќ не е јавно објавена, но проценките се движат до околу 340 килотони, додека некои анализи наведуваат и можност за моќност од 400 килотони.
Една од причините за развојот на ова оружје, според дел од аналитичарите, била потребата од средство за напад врз длабоко подземни командни центри, меѓу кои се споменува и рускиот комплекс Косвински Камен, изграден под стотици метри гранит.
Како функционира нуклеарната бомба што продира во земјата?
За разлика од обичните нуклеарни бомби, кои експлодираат во воздух или на површината, B61-11 е конструирана прво да навлезе во земјата, а потоа да ја активира нуклеарната експлозија.
На тој начин поголем дел од енергијата се пренесува преку почвата и карпите, создавајќи силен ударен бран што може да предизвика уривање на подземни тунели и утврдени простории.
Сепак, ова оружје не може да продре стотици метри под земјата. Според податоците на американските воздухопловни сили, неговото куќиште овозможува навлегување на длабочина од околу 4,5 до 7,5 метри пред експлозијата.
На тестирањата во Алјаска, експерименталните тела на бомбата навлегле околу 1,8 и 3 метри во замрзнатата земја.
Зошто планината Пикакс во Иран е во центарот на вниманието?
Планината Пикакс, позната и како Кух-е Коланг Газ Ла, се наоѓа јужно од иранскиот нуклеарен комплекс Натанц.
Според анализите на BBC Verify и Институтот за наука и меѓународна безбедност (ISIS), под планината се наоѓа длабоко подземен комплекс, чиј централен дел би можел да биде на околу 100 метри под површината.
Израел смета дека Иран таму префрлил центрифуги за збогатување ураниум, додека Техеран тврди дека на локацијата не се одвиваат нуклеарни активности.
Токму големата длабочина на објектот ја отвора дилемата дали постојното американско конвенционално оружје може да го уништи.
Според моделирањата на Националните академии на САД, нуклеарен пенетратор со моќност од 300 килотони би можел сериозно да оштети подземни тунели во гранит и на длабочина до околу 150 метри. Теоретската крајна граница за уништување на особено цврсти подземни цели се проценува на околу 200 метри.
Сепак, овие бројки се резултат на теоретски модели, а не конкретна проценка за тоа што би се случило при напад врз планината Пикакс. Не се познати сите детали за длабочината, составот на карпите и внатрешната структура на комплексот.
B61-11 или GBU-57: Кое оружје може да продре подлабоко?
Американската војска располага и со конвенционалната бомба GBU-57 Massive Ordnance Penetrator, позната како MOP, која е наменета за уништување силно утврдени подземни објекти.
Оваа бомба тежи околу 13.600 килограми и, според проценките на BBC, може да продре низ околу 18 метри бетон или 61 метар земја.
За разлика од неа, B61-11 навлегува само неколку метри под површината, но нејзината разорна моќ произлегува од нуклеарната експлозија и ударниот бран што се пренесува низ карпите.
Експертите што ги консултирал BBC Verify сметаат дека дури и употребата на повеќе бомби GBU-57 не гарантира целосно уништување на комплексот Пикакс. Сепак, напади врз влезовите, вентилациските отвори и пристапните патишта би можеле да ја оневозможат неговата функција.
Радиоактивните последици би биле огромни
Една од најголемите опасности при употребата на B61-11 се радиоактивните последици. Иако бомбата е наменета да продре во земјата пред експлозијата, тоа не значи дека нуклеарната експлозија би останала целосно под површината.
Според анализите на Националните академии на САД, ваквите бомби не можат да навлезат доволно длабоко за целосно да ги задржат радиоактивните материи под земјата.
Поради тоа, последиците би можеле да бидат слични на оние од нуклеарна експлозија на површината со иста разорна моќ. Радиоактивните честички би можеле да се прошират на голема територија, а бројот на жртви би зависел од моќноста на бомбата и временските услови, особено од правецот и брзината на ветерот.
Американскиот министер за одбрана Пит Хегсет на 21 јули пред сенаторите изјави дека американската војска може да стигне до „сè на Божјата зелена Земја“, но не откри на кој начин би ги нападнала најдлабоките подземни цели.
Употребата на нуклеарно оружје би значела и преминување на табуто што постои од 1945 година, кога за последен пат беа употребени нуклеарни бомби во војна.
Засега нема официјална потврда дека администрацијата на Трамп ја разгледува употребата на B61-11 против Иран, ниту дека е донесена одлука за нуклеарен напад.