Европската комисија подготвува нови мерки за заострување на миграциската политика по неодамнешната криза во шпанската енклава Сеута. Клучните промени би можеле да бидат усвоени во следните месеци, а претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен, би можела да ги претстави уште оваа недела во говорот за состојбата на Европската Унија, објави „Еуроњуз“.
Кризата избувна на 30 јули, кога десетици илјади луѓе од Мароко почнаа да преминуваат во Сеута, шпански град на северот на Африка. Во текот на два дена влегле околу 60.000 луѓе, што претставува еден од најголемите вакви приливи во последните години. Настаните дополнително го засилија политичкиот притисок за воведување построги миграциски правила на ниво на целата ЕУ.
Иако бројот на нерегуларни преминувања на границите и барањата за азил во ЕУ континуирано се намалува од 2023 година, според информации од повеќе европски функционери, дипломати и пратеници во Европскиот парламент, сега се разгледуваат три опции за зајакнување на надворешните граници и поефикасно враќање на мигрантите.
„Настаните на кои бевме сведоци ова лето длабоко ги вознемирија Европејците. Јасно е дека во однос на миграцијата мора да се најави нешто важно“, изјавил европски функционер.
Трите опции не се меѓусебно исклучиви, што значи дека Фон дер Лајен на крајот би можела да се одлучи за нивна комбинација.
Најрадикалниот предлог што се разгледува се однесува на привремено суспендирање на правилата за азил во случаи на ненадејни и масовни пристигнувања.
Тоа би значело дека земјите членки, во одредени кризการณ์ околности, повеќе не би биле обврзани да ги обработуваат барањата за азил на лица кои нерегуларно влегле во земјата, како што беше случајот со приливот во Сеута.
„За оваа идеја се разговара, а таа би претставувала значителна промена“, изјавил европски функционер.
Според актуелните правила, странски државјанин кој се наоѓа во некоја од земјите на ЕУ има право да побара азил, без оглед на начинот на кој влегол во Европа, а секое барање мора да се разгледува поединечно.
За слични мерки се залагаат некои земји членки, кои веќе воведуваа такви ограничувања во изминатите години.
Грција во јули 2025 година на три месеци ја суспендираше обработката на барањата за азил за мигранти кои пристигнувале по морски пат од Либија, додека Полска од март 2025 година применува слична забрана за лица кои ја преминуваат границата од Белорусија.
Европската комисија веќе најави зголемување на овластувањата и бројот на вработени во Фронтекс, европската агенција за заштита на надворешните граници на ЕУ, но случувањата во Сеута повторно ја ставија темата во фокус.
Фон дер Лајен по реизборот во јули 2024 година вети тројно зголемување на бројот на вработени во агенцијата, со што Фронтекс би имал до 30.000 службеници.
Дополнително, предвидено е агенцијата во следниот седумгодишен буџет да добие 12 милијарди евра, што е двојно повеќе од досегашниот износ.
Се очекува сеопфатна реформа на мандатот на агенцијата до крајот на годината, додека конкретниот предлог би можел да биде претставен во октомври.
„Промените би можеле да вклучуваат учество во враќањето на мигрантите, поширока соработка со трети земји и поактивна улога во надзорот“, изјавил функционер на Фронтекс.
Едно од клучните прашања ќе биде дали Фронтекс ќе може да ги преземе овластувањата на националните власти во криз ситуации како онаа во Сеута.
Сепак, висок европратеник запознаен со темата изразил сомневање дека тоа навистина ќе се случи.
Наместо тоа, агенцијата би можела да добие поголема улога во депортацијата на нерегуларните мигранти во трети земји кои не се нивни матични земји. Таквата можност е предвидена со новата Регулатива за враќање, чие официјално усвојување се очекува наесен.
Центрите за депортација, односно таканаречените „центри за враќање“, се уште една област во која Европската комисија би можела да преземе конкретни чекори.
Законодавството им дава голема автономија на земјите членки при склучувањето договори со трети земји кои би требало да ги прифатат мигрантите.
Пет земји членки веќе се во напредна фаза на преговори со партнерски земји, чии имиња не се објавени, а целта е депортациите да започнат до 2026 година.
Според актуелните правила, ЕУ директно не учествува во финансирањето на ваквите договори. Националните влади треба самостојно да ги финансираат центрите, а на партнерските земји можат да им понудат дополнителни средства, трговски партнерства или други поволности.
Нова можност би можело да биде финансирањето на ваквите центри од буџетот на ЕУ.
Предлогот на Комисијата предвидува 74 милијарди евра за управување со миграцијата во периодот од 2028 до 2034 година.
„Повеќето земји членки покажаа интерес за вакви проекти. Не може да се исклучи заедничкото финансирање во иднина“, изјавил европски функционер.
Тој потсетил и на заедничкото писмо од јуни, во кое 19 земји ги поддржаа „иновативните решенија“ за намалување на нерегуларната миграција.
Сите три предлози ја имаат поддршката од Европската народна партија (ЕПП), што би можело да го олесни нивното усвојување во Европскиот парламент.
Како и кај претходните документи поврзани со миграцијата во актуелниот состав на Парламентот, ЕПП би можела да обезбеди мнозинство со поддршка од десничарските конзервативци и европратениците од крајната десница.
Од друга страна, невладините организации, граѓанските здруженија и левиот политички блок најверојатно ќе се спротивстават на најавените мерки.
„Продолжувањето во истиот правец е страшна грешка“, изјавила европратеничката од Зелените, Мелиса Камара.
Доколку Европската комисија ги претстави и усвои овие предлози во следните месеци, миграциската политика на Европската Унија би можела да претрпи една од најголемите промени во последните години.