Полскиот премиер Доналд Туск ги обвини своите политички противници за поткопување на владеењето на правото во конфликтот околу Уставниот суд, тврдејќи дека во тоа имаат поддршка од „армија руски ботови“.
Неговите изјави дојдоа по промената во раководството на судот, полициска интервенција и судири меѓу демонстранти во Варшава. Карол Навроцки, претседателот на судот, ги опиша настаните како насилно преземање на една уставна институција, додека поранешниот премиер Матеуш Моравјецки најави иницирање гласање за недоверба на владата на Туск.
Полската политичка криза, која избувна по одлуката за суспендирање на раководството на Уставниот суд, прерасна во отворен конфликт меѓу премиерот Доналд Туск и претседателот на судот, Карол Навроцки, при што опозицијата бара смена на владата.
Во телевизиско обраќање на 31 октомври, Туск ја обвини опозициската партија „Право и правда“ (PiS) – како и актуелниот и поранешниот претседател на Полска, Карол Навроцки и Анджеј Дуда – за систематско разградување на владеењето на правото.
„Вчера бевме сведоци на скандалозни настани пред Уставниот суд. Искрено се надевам дека никогаш повеќе нема да мораме да гледаме такви сцени во Полска. Сепак, патот кон мирот не може да вклучува попуштање пред беззаконието и насилството. Една демократска држава мора да биде силна и способна да обезбеди правда“, изјави Туск. Посебно внимание привлече неговото обвинување дека полската опозиција добива поддршка од Русија во тековниот конфликт.
„Денес, во овој конфликт, тие ја користат поддршката од армија руски ботови на интернет“, изјави полскиот премиер.
Туск не понуди конкретни докази за организирано руско мешање во настаните околу Уставниот суд, но тврдеше дека неговите политички противници уживаат поддршка од проруски кругови во странство.
Тој оцени дека Уставниот суд ја изгубил својата независност за време на владеењето на партијата „Право и правда“ (PiS), како и дека обидите на актуелното парламентарно мнозинство да ги промени процедурите за работа на оваа институција биле блокирани од опозицијата и од претседателот на Републиката. „Во држава во која владее правото, политичар не може да влезе во суд или трибунал за да им издава наредби на судиите или да ги заплашува – дури и ако тој политичар е претседателот“, изјави Туск.
Премиерот најави продолжување на мерките за кои тврди дека имаат за цел да ја вратат независноста на судството, ветувајќи дека владата ќе ги обезбеди условите неопходни за Уставниот суд да функционира без пречки.
Кризата ескалираше на 30 октомври, кога судијката Ана Корвин-Пјотровска донесе одлука за суспензија на претседателот на Уставниот суд, Богдан Свјенчковски, и неговиот заменик, Бартломеј Сочански, во траење од еден месец – при што таа самата го презеде раководењето со институцијата. Како причина за суспензијата беше наведено спречувањето на судиите – избрани од актуелното парламентарно мнозинство – да учествуваат во работата на судот.
Свјенчковски и Сочански не ја признаа законитоста на оваа одлука, а нивниот став беше поддржан од претседателот и од опозициските партии.
Набргу потоа, пред зградата на Уставниот суд беа распоредени полициски сили, при што дојде до судир меѓу полицијата и поддржувачите на опозицијата кои се собраа таму.
Претседателот Карол Навроцки, кој патувал кон Сенегал, ја прекина посетата и се врати во Варшава. Неговиот обид да влезе во зградата на судот доведе до дополнителни тензии, а од Кабинетот на претседателот соопштија дека шефот на државата бил физички спречен да пристапи до институцијата.
Навроцки овие настани ги окарактеризира како „кршење на уставниот поредок“ и „насилно преземање на уставен државен орган“.
„Поради закана по внатрешната безбедност на Република Полска, свикувам итни консултации со претставници на парламентарните сили, со цел да се стабилизира политичката ситуација и да се воспостави уставниот поредок“, наведе претседателот во официјалното соопштение.
Тој побара полициските сили да се повлечат од просториите на судот и да се врати претходниот, законит поредок во институцијата. Додека Туск најавува продолжување на реформите во судството, дел од опозицијата се обидува да ја претвори институционалната криза во прашање за опстанокот на неговата влада. Поранешниот премиер Матеуш Моравјецки, кој ја предводи пратеничката група „Развој плус“, најави иницијатива за конструктивно гласање недоверба на владата на Доналд Туск.
„Предлагаме поднесување предлог за конструктивно гласање недоверба на оваа влада“, изјави Моравјецки.
Тој го предложи поранешниот претседател на Сејмот, Марек Јурек, за нов премиер, кој би предводел техничка влада сè до парламентарните избори во 2027 година.
Според неговиот предлог, задачата на еден таков кабинет би била деескалација на политичките конфликти, постигнување договор за функционирањето на Уставниот трибунал и организирање избори.
За конструктивно гласање недоверба на полската влада потребна е поддршка од најмалку 231 од вкупно 460 пратеници во Сејмот, при што истовремено мора да се избере нов премиер.