Кина ја издаде својата најдиректна трговска закана до ЕУ во последните децении. Доколку ЕУ продолжи да го применува Законот за индустриско забрзување (IAA), кој Пекинг го смета за повреда на своите интереси, тогаш Кина нема да има друг избор освен да „преземе контрамерки за да ги заштити легитимните права и интереси на своите компании“. Заканата не дојде ненадејно, но времето и тонот сигнализираат дека Пекинг сериозно го сфаќа она што се подготвува во Брисел.
На 4 март 2026 година, Европската комисија го презентираше предлогот за IAA, кој веднаш беше наречен закон „Произведено во Европа“. Европскиот комесар Стефан Сежурне рече дека законот ќе „создаде работни места со насочување на парите на даночните обврзници кон европското производство, намалувајќи ја зависноста и зајакнувајќи ја економската безбедност и суверенитет“.
Законот е насочен кон три стратешки сектори: чисти технологии, автомобилска индустрија и енергетски интензивни индустрии како што се челик, алуминиум и цемент.
Поточно, електричните автомобили што добиваат јавна поддршка мора да бидат склопени во ЕУ, при што најмалку 70 проценти од компонентите, освен батеријата, се произведуваат во 27-те земји-членки. Минимални прагови за ниска содржина на јаглерод од 25 проценти се пропишани за челик и алуминиум, а пет проценти за цемент.
За странски инвестиции во стратешки сектори, законот воведува задолжителен надзор за инвестиции над 100 милиони евра од земји кои контролираат повеќе од 40 проценти од глобалниот производствен капацитет во предметниот сектор, праг кој не ја споменува Кина на хартија, но во пракса речиси исклучиво ја таргетира. Целта е да се зголеми уделот на индустриското производство во БДП на ЕУ од 14,3 проценти во 2024 година на 20 проценти до 2035 година.
Контекстот е клучен за разбирање зошто Брисел не можеше да чека. Само во 2024 и 2025 година, европските добавувачи во автомобилскиот сектор најавија повеќе од 100.000 отпуштања, а анкетите покажуваат дека околу половина од европските добавувачи на автомобили размислуваат за намалување на производствениот капацитет во ЕУ.
Позадината е кинеската индустриска политика, која го надмина она што европските конкуренти можат да го следат со децении. Според податоците на ОЕЦД, кинеските компании добиваат четири до осум пати поголема државна поддршка во однос на приходите од конкурентите од други земји, со додатоци кои тешко се пресметуваат прецизно, вклучувајќи евтини кредити и индиректна поддршка.
Проценките од Меѓународната агенција за енергија покажуваат дека трошоците за производство на батерии во Кина се од 20 до 35 проценти пониски отколку во Европа. Царините на Трамп ефикасно го затворија американскиот пазар за овие производи, правејќи ја Европа уште попривлечна дестинација за кинеските вишоци.
Кинеското Министерство за трговија не штедеше зборови во својата закана. Неговиот портпарол рече дека ИАА „наметнува голем број рестриктивни барања за странски инвестиции и може да ги прекрши принципите на Светската трговска организација“. Преференцијалната ознака „потекло од ЕУ“ во јавните набавки и јавната поддршка беше оценета од Пекинг како инвестициска бариера и „институционална дискриминација“.
Кинеската стопанска комора во ЕУ изјави дека законот означува пресврт кон протекционизам што ќе ја поткопа трговската соработка меѓу ЕУ и Кина. Пекинг побара од ЕУ да ги отстрани дискриминаторските барања кон странските инвеститори, задолжителниот трансфер на интелектуална сопственост и технологија и ограничувањата за јавни набавки од законодавниот текст.
Заканата на Кина со контрамерки доаѓа во време кога ЕУ истовремено отвора уште еден фронт.
Советот на ЕУ конечно одобри дека од 1 јули 2026 година, секоја мала пратка под 150 евра што влегува во ЕУ ќе подлежи на фиксна царинска давачка од 3 евра по тарифна ставка. Мерката ќе остане на сила до 1 јули 2028 година, кога ќе биде заменета со редовни царински тарифи.
Обемот на промената е импресивен. Само во 2024 година, околу 4,6 милијарди пакети влегле во ЕУ под тогашниот сегашен праг, при што повеќе од 90 проценти потекнуваат од Кина. ЕУ проценува дека до 65 проценти од овие пратки биле намерно направени на маргината на профитабилност со цел да се избегнат царини.
Платформи како „Шеин“ и „Тему“ изградија цели бизнис модели околу испраќање стоки директно до потрошувачите без царински давачки, но тој модел повеќе нема да биде можен од 1 јули. Комесарот за економија на ЕУ, Валдис Домбровскис, рече дека мерката „претставува важен чекор кон обезбедување еднакви услови за европските компании“, додека комесарот за трговија, Марош Шефчовиќ, ги нарече промените во царината „најамбициозната царинска реформа од воспоставувањето на царинската унија во 1968 година“.
Јакоб Гинтер, аналитичар во Институтот за кинески студии „Меркатор“ со седиште во Берлин, еден од водечките европски тинк-тенкови за Кина, објаснува дека Пекинг не треба директно да комуницира со европските компании присутни на кинескиот пазар. Доволно е тие сами да заклучат дека е во нивен интерес да лобираат за поусогласена европска стратегија.