Американскиот претседател Доналд Трамп се подготвува да ја изнесе својата опсесија со Гренланд на глобалната сцена на Светскиот економски форум во Давос, „вооружен“ со предлог за закуп од 99 години и закана од царини од повеќе милијарди долари. Трамп му наложил на својот тим да подготви неколку опции што Гренланд ќе ги презентира пред европските сојузници, додека Европската Унија разгледува одмазднички мерки како одговор на она што европските лидери го сметаат за обид за насилно анектирање на данската територија, објавува „Киев пост“.
„Ова е најсериозниот трансатлантски јаз што го видовме од војната во Ирак“, рече висок западен функционер и додаде „И се случува околу остров за кој повеќето Европејци мислеа дека е засекогаш недостижен“.
Иако Трамп јавно ја отфрли можноста за закуп на Гренланд, изворите велат дека тој е пофлексибилен приватно. Се вели дека е отворен за закуп од речиси еден век – 99 години, за да бидеме прецизни – решение дизајнирано да го смири европското незадоволство, а воедно да обезбеди де факто американска контрола врз богатиот со ресурси арктички остров.
Друга опција што се разгледува е да им се понудат права на жителите на Гренланд моделирани според Порторико. Според таа рамка, жителите на Гренланд би станале американски државјани со целосен билатерален пристап и трговски привилегии.
Тие би биле ослободени од данок на доход на САД освен ако не се преселат на копното. Помошниците на Трамп веруваат дека таков предлог би можел да се претстави како пакет за просперитет за околу 56.000 жители на островот. „Тие се обидуваат да го спакуваат како примамлива понуда“, рече западен дипломат запознаен со дискусиите.
Трамп го засили притисокот во последните недели, заканувајќи се со царини и експлицитно поврзувајќи ги трговските казни со подготвеноста на Данска да го продаде островот. Во саботата, тој објави царина од 10 проценти за Данска и другите европски сојузници, која треба да стапи на сила следниот месец.
„Ја субвенциониравме Данска и сите земји од Европската Унија, како и други, со години без да им наплаќаме царини или каква било друга форма на компензација“, напиша Трамп на социјалната мрежа Truth Social.
„Сега, по еден век, време е Данска да возврати – светскиот мир е во прашање!“, напиша Трамп.
Европските лидери реагираа луто и отворено разговараат за економска одмазда.
Францускиот претседател Емануел Макрон ги повика своите колеги да го активираат инструментот на ЕУ против принуда – познат во Брисел како „големата базука“ – ако Трамп продолжи со своите закани. Законот, кој никогаш не е употребен, ќе ѝ овозможи на ЕУ да воведе сеопфатни казнени мерки врз земја што се обидува да наметне промена во политиката преку економски притисок.
По разговорите, претседателот на Европскиот совет, Антонио Коста, најави итен самит на ЕУ, кој веројатно ќе се одржи во четврток.
Во заедничка изјава, лидерите на Данска, Норвешка, Шведска, Франција, Германија, Обединетото Кралство, Холандија и Финска предупредија: „Таринските закани ги поткопуваат трансатлантските односи и ризикуваат опасна спирала надолу. Ние сме посветени на зачувување на нашиот суверенитет“.
Италијанскиот премиер Џорџа Мелони ги нарече царините на Трамп грешка, додека холандскиот министер за надворешни работи, Дејвид ван Вил, ги нарече „уцена“. Сепак, во Европа нема единство за одмазда.
Потегот на Трамп испрати шокови низ НАТО. Американскиот министер за финансии, Скот Бесент, во неделата ја отфрли идејата дека САД мора да изберат помеѓу Гренланд и Алијансата.
Поранешниот потпретседател Мајк Пенс ја поддржа целта на Трамп за стекнување на Гренланд, но ја критикуваше тактиката.
„Загрижен сум за употребата, според мене, на сомнително уставно овластување за воведување еднострани тарифи врз сојузниците на НАТО за постигнување на оваа цел“, изјави Пенс за Си-Ен-Ен.