Повеќе од секоја трета смрт во Македонија во 2025 година била последица на болест на циркулаторниот систем. Според Државниот завод за статистика, оваа група заболувања учествувала со 34 проценти во вкупно 20.287 смртни случаи. Тоа се приближно 6.900 изгубени животи за една година. Бројката ја покажува тежината на срцевите и цереброваскуларните заболувања кај целото население.
За човекот кому му е потребна операција на срце, прашањето е многу лично: колкави се шансите да закрепне и колку долго смее да чека? По повод 29 септември, Светскиот ден на срцето, овие прашања заслужуваат место веднаш до пораките за превенција.
Загрижувачки бројки за Државната кардиохирургија
Во мај 2024 година, „Фокус“ објави дека, според документи со кои располагал медиумот за три издвоени месеци од 2023 година, меѓу 31 опериран пациент на Државната кардиохирургија имало 14 починати. Тогашното раководство го оспори тврдењето за зголемена смртност. Како што пренесе Радио Слободна Европа, тогаш веќе разрешениот директор Марјан Шокаровски тврдеше дека во претходните пет месеци смртноста била пониска од предвидената според ризикот на пациентите.
Колку пациенти се оперирани, колку починале и каков бил нивниот ризик? За семејството што изгубило близок, одговорот треба да објасни што се случило и дали нешто можело да се направи поинаку.
Пациентите треба да ги знаат резултатите од лекувањето
Бројот на починати сам по себе не кажува која болница лекува подобро. Установа што прима потешко болни пациенти може да има повисока смртност поради нивната состојба уште пред операцијата. Затоа резултатите мора да се разгледуваат според видот на зафатот и ризикот на пациентите, како што објаснува и меѓународната практика на Здружението на торакални хирурзи — STS.
Од достапните информации не може да се заклучи дали сите државни клиники имаат повисока смртност од приватните.
Навремената помош зависи од целиот пат до лекувањето
Кај срцев удар, одложувањето на помошта може да значи поголемо оштетување на срцевиот мускул. Светската здравствена организација предупредува дека симптомите бараат итна медицинска помош. Болка или притисок во градите, особено со отежнато дишење, ладна пот или болка што се шири кон раката, вилицата или грбот, не треба да се остават да поминат сами.
Кога специјалистичкиот тим ќе утврди дека е потребна операција, пациентот треба да добие јасен план: колку е итен зафатот, каков е ризикот од чекање и каде може навреме да биде изведен. Доколку во една установа нема соодветен капацитет, системот треба да обезбеди безбедно и координирано упатување. Организацијата на лекувањето е обврска на установите; семејствата треба да знаат кој го води процесот.
Операции на товар на Фондот во приватните клиники
Кардиохируршката грижа во земјата ги вклучува и јавните и приватните капацитети. Одредени услуги во приватните клиники се финансираат од Фондот за здравствено осигурување. Според одговор на Фондот објавен во „Фокус“ на 12 март 2026 година, во 2025 година во двете приватни клиники биле реализирани вкупно 2.666 кардиохируршки услуги на товар на Фондот.
За пациентот тоа значи дека треба да добие точна информација дали конкретната интервенција е опфатена со договорот, која документација е потребна и дали има сопствено учество или дополнителни трошоци. Покривањето зависи од услугата и од важечките услови и не значи дека секое лекување во приватна болница е бесплатно.
Клиника Жан Митрев е дел од домашната кардиохирургија од 2000 година, кога, според историјата на установата, била изведена првата бајпас операција во земјата, предводена од д-р Жан Митрев. Во нејзината кардиохируршка програма се наведени коронарен бајпас, операции на срцеви залистоци и аорта, како и минимално инвазивни и хибридни процедури.
Превентивните прегледи и контролата на крвниот притисок, шеќерот и холестеролот треба да бидат придружени со навремена дијагностика и достапно лекување. Пациентите и нивните семејства заслужуваат да ги знаат и можностите и ризиците. Кога ќе се изгуби живот, заслужуваат јасно објаснување, а здравствениот систем мора да покаже што научил и што променил.