Трговската војна меѓу САД и Канада влезе во нова фаза откако Вашингтон воведе царини од 50 отсто за канадска стока вредна околу 20 милијарди долари, по неуспешните тридневни преговори во Вашингтон.
Со новите мерки се опфатени производи како хокеарски палки, градежен материјал, алкохолни пијалаци и текстил. Станува збор за преседан, бидејќи Вашингтон за првпат по 80 години се повика на член 338 од американскиот Закон за царини од 1930 година, кој му овозможува на претседателот да воведува давачки доколку процени дека друга држава ја дискриминира американската трговија.
За разлика од претходните мерки, новите царини ќе важат и за стоката што ги исполнува условите од договорот за слободна трговија CUSMA, наследникот на НАФТА.
Канада најави одговор „долар за долар“
Канадскиот премиер Марк Карни ги оцени новите американски царини како „погрешна проценка“ и ги обвини властите во Вашингтон дека поставуваат „неекономски“ и неправедни барања.
Тој најави дека од 8 септември Канада ќе возврати со царини „долар за долар“.
Контрамерките ќе опфатат американски челик, млечни производи, апарати за домаќинство, земјоделска опрема, целулоза, хартија и електроника.
На прашањето дали станува збор за трговска војна, Карни одговори:
„Во војна сте кога ќе ве нападнат. Ние сме нападнати.“
Канадскиот премиер оцени и дека американските царини се осмислени да ја повредат и поделат Канада, додавајќи дека Вашингтон економската интеграција меѓу двете земји ја користи како оружје.
Конфликтот започна со вториот мандат на Трамп
Тензиите меѓу двете земји значително се зголемија по враќањето на Доналд Трамп во Белата куќа.
Уште на 20 јануари 2025 година, на денот на инаугурацијата, Трамп потпиша меморандум со кој побара проценка на, како што ги нарече, „незаконските миграциски и текови на дрога“ од Канада, Мексико и Кина.
На 1 февруари следуваа првите големи царини – 25 отсто за канадската и мексиканската стока и 10 отсто за енергентите. Вашингтон мерките ги оправда со вонредната состојба поврзана со шверцот на фентанил и илегалната миграција.
Канада возврати со царини на американска стока вредна 30 милијарди долари, а мерките за само неколку недели беа проширени на стока вредна околу 155 милијарди долари.
Трамп во меѓувреме започна јавно да го нарекува тогашниот канадски премиер Џастин Трудо „гувернер“ и повеќепати зборуваше за можноста Канада да стане 51. американска сојузна држава.
Таквите изјави предизвикаа силен национален револт во Канада и дополнително ги влошија односите меѓу двете земји.
Во текот на 2025 година царините се проширија на повеќе сектори. Во април беа воведени царини од 25 отсто за автомобилите, во јуни 50 отсто за увезениот челик и алуминиум, а во август дополнителни 35 отсто за низа канадски производи.
Трговската војна веќе ја погодува канадската економија
Канада е многу поизложена на последиците од трговскиот конфликт бидејќи околу три четвртини од нејзиниот извоз традиционално оди на американскиот пазар.
Во првите два месеца од 2026 година биле изгубени околу 109.000 работни места, додека невработеноста во 2025 година во просек изнесувала 6,8 отсто.
Најголем удар почувствувале индустриите директно погодени од царините. Производството на алуминиум се намалило за 15,5 отсто, производството на каросерии и приколки за 11,6 отсто, а извозот на челик паднал за 25 отсто.
Нова анализа предупредува дека губењето на повластениот пристап до американскиот пазар за канадски извоз вреден меѓу 17,7 и 20 милијарди канадски долари би можело да доведе до губење на речиси 90.000 работни места и дополнително зголемување на невработеноста за 0,4 процентни поени.
Економскиот раст би можел да биде забавен за дополнителни 0,2 до 0,3 отсто.
Последиците ги чувствуваат и граѓаните преку повисоки цени на увозната стока, вклучително пијалаци, млечни производи и градежни материјали.
Во Канада од почетокот на 2025 година трае и бојкотот на американски производи, кој постепено прерасна во поширока општествена појава.
Канада се свртува кон други пазари
Една од најзначајните долгорочни последици од конфликтот би можело да биде намалувањето на зависноста на Канада од американскиот пазар.
Канадскиот извоз кон земји надвор од САД веќе пораснал за околу 36 отсто во однос на 2024 година. Во втората половина од 2025 година реалниот извоз на стоки пораснал за 6,5 отсто на годишно ниво, главно благодарение на секторите кои не се директно погодени од американските царини.
Канада се обидува да ги прошири трговските врски со Европската Унија и азиските пазари, што би можело трајно да го промени досегашниот модел на силна економска зависност од САД.
Дополнителен проблем е и иднината на договорот CUSMA, кој влегува во период на ревизија. Трамп веќе ја доведе во прашање неговата важност, а актуелната криза дополнително ја зголемува неизвесноста.
На 8 септември треба да стапат во сила канадските контрамерки. Доколку Вашингтон возврати со нови царини, постои ризик трговскиот конфликт дополнително да ескалира, со последици и за двете економии.