ЕВРОПА се загрева двојно побрзо од кој било друг континент, а последиците од климатската криза стануваат сè посериозни и посмртоносни. Причината е комбинација од глобалното затоплување и специфични фактори кои влијаат врз европската клима, од промените во атмосферската циркулација до топењето на Арктикот, намалувањето на снежната покривка и почистиот воздух.
Додека целата планета се загрева поради емисиите на стакленички гасови, Европа бележи двојно побрз раст на температурите од глобалниот просек. Континентот денес е за околу 2,5 степени Целзиусови потопол во однос на прединдустрискиот период, додека глобалното затоплување изнесува околу 1,4 степени.
Топлотните бранови само ова лето однесоа десетици илјади животи. Од средината на 1990-тите, температурата во Европа расте за околу 0,56 степени по деценија, значително побрзо отколку во Северна Америка, каде растот е 0,42 степени, Африка со 0,36 и Јужна Америка со 0,27 степени.
Копнените површини се загреваат побрзо од океаните, но специфичноста на Европа е во комбинацијата на четири фактори: промените во атмосферската циркулација, близината до Арктикот кој забрзано се топи, намалувањето на снежната покривка и ефектот на почистиот воздух.
Промените во атмосферската циркулација над Европа придонесуваат за почести и посилни летни топлотни бранови.
Таков пример беше топлотниот бран во јуни годинава, кој беше најинтензивен досега регистриран. Во тој период врелиот воздух остана заробен под таканаречена „топлотна купола“.
Научниците сè уште ја истражуваат точната улога на глобалното затоплување во овие промени, но врската станува сè поочигледна.
„Кога ги набљудуваме трендовите во последните 40 години, гледаме статистички значајни промени во обрасците на површинскиот притисок и другите показатели на атмосферската циркулација. Во тој период, овие промени поверојатно се поврзани со климатските промени отколку со природната варијабилност“, вели Саманта Бургес од европската служба „Коперник“.
Една од можните причини се промените во млазната струја – брзите воздушни струења на голема височина кои имаат силно влијание врз временските услови во Европа. И врз млазната струја влијае растот на температурите.
Арктикот е регионот на планетата кој најбрзо се загрева.
Брзото топење на белиот морски мраз, кој ја рефлектира сончевата светлина, открива потемна површина на океанот. Таа апсорбира значително повеќе топлина, што дополнително го забрзува топењето на мразот и создава маѓепсан круг.
Бидејќи Европа се наоѓа релативно близу до Арктикот, овој процес директно влијае врз побрзиот раст на температурите на континентот.
Слична улога има и снежната покривка. Снегот во минатото во текот на зимата покривал големи делови од Европа, ја рефлектирал сончевата светлина и го ладел континентот. Но, поради климатските промени, површините под снег стануваат сè помали.
Во март минатата година снежната покривка во Европа изнесувала само 1,3 милиони квадратни километри, што е 31 отсто под просекот за периодот од 1991 до 2020 година.
Изгубената снежна површина е приближно еднаква на вкупната површина на Франција, Италија, Германија, Швајцарија и Австрија. Тоа била третата најмала снежна покривка откако почнале мерењата во 1983 година.
Европа во последните децении значително го намали загадувањето на воздухот, што е голем успех од аспект на јавното здравје. Но, тој напредок има и неочекувана последица – почистиот воздух може да го засили ефектот на затоплувањето предизвикано од јаглерод диоксидот.
Аеросолните честички од загадувањето ја рефлектираат сончевата светлина, директно или преку поттикнување создавање облаци, со што се намалува количината топлина што стигнува до површината.
Помалку честички во атмосферата значи и помалку рефлексија, па повеќе топлина останува заробена поради стакленичките гасови.
Научниците сè уште не можат прецизно да утврдат колкав е придонесот на секој од четирите фактори. Првите проценки се очекуваат следната година.
Според Бургес, важноста на различните фактори се менува во зависност од сезоната. Близината до Арктикот е особено значајна во есен и зима, додека промените во атмосферската циркулација се статистички позначајни во лето.
Побрзото загревање на Европа веќе носи сериозни последици – повеќе смртни случаи, посилни шумски пожари и суши.
Поради вишокот топлина во климатскиот систем, се засилуваат и екстремните временски услови, вклучително и силните бури, обилните врнежи и поплавите.
Овие појави директно влијаат врз животот и егзистенцијата на милиони луѓе низ Европа, а научниците предупредуваат дека состојбата ќе продолжи да се влошува сè додека емисиите на стакленички гасови не се намалат до нето нула.
Потребно е итно и значително намалување на емисиите на CO2, но и воведување мерки за заштита на населението од последиците на екстремните временски услови.
Шефот на ОН за климатски прашања, Сајмон Стил, на крајот на јули порача:
„Огромните трошоци на оваа климатска криза, и човечки и економски, достигнаа размери на национална вонредна состојба. Сосема е јасно што треба да направиме: побрзо да се откажеме од јагленот, нафтата и гасот, да го забрзаме преминот кон обновливи извори на енергија и да ги заштитиме луѓето.“