Ескалацијата на реториката од страна на американскиот претседател Доналд Трамп кон Иран, вклучително и неговата закана за „враќање на земјата во камено доба“, покрена низа стратешки прашања што одат подалеку од сегашниот конфликт и ги допираат самите темели на американската надворешна политика и глобалниот поредок. Како што истакнува авторот Роберт Фокс во анализа за британското издание iPaper, оваа изјава не само што одразува проблематично разбирање на историјата, туку и опасна тенденција за поедноставување на сложените геополитички односи.
Фокс потсетува дека реториката на Трамп ги евоцира изјавите на генералот Кертис Лемеј, архитектот на разорната бомбардирачка кампања за време на Виетнамската војна. Сепак, историското искуство покажува дека дури и најинтензивните воени кампањи не можеле да го спречат стратешкиот пораз на Соединетите Американски Држави во тој конфликт. Токму оваа паралела, смета британскиот аналитичар, укажува на ризикот од повторување на истите грешки во сегашниот конфликт, со значителни последици за кредибилитетот на Вашингтон.
Наместо јасна стратегија, Трамп, според авторот, остава впечаток на лидер кој посегнува по нејасни и променливи закани. Операцијата, наречена „Епски бес“, веќе покажува елементи на таканареченото „проширување на мисијата“, феномен што ги одбележа американските интервенции во Виетнам, Ирак и Авганистан. Воведувањето на дополнителни десет илјади војници во готовност, покрај веќе распоредените сили на маринци и падобранци, не е придружено со објаснување на конечните цели, план за дејствување или стратегија за излез од конфликтот.
Недостатокот на транспарентност, како што нагласува Фокс, се однесува и на сојузниците и на американската јавност. Не е јасно зошто одлуката за влегување во војната е донесена на крајот на февруари, ниту какви се очекуваните исходи. Во такви околности, психолошката предност може да се префрли на страната на Техеран, бидејќи се добива впечаток дека ниту една страна не постигнува убедлива победа.
Ситуацијата е дополнително комплицирана со доведувањето во прашање на улогата на НАТО. Изјавата на Трамп дека размислува за повлекување на САД од Алијансата се оценува како политички непромислена, но и правно и институционално тешка за спроведување. Во исто време, таков сигнал ја ослабува довербата на сојузниците и го поставува прашањето за идната структура на западниот безбедносен систем.
На оперативно ниво, САД и Израел се соочуваат со специфични предизвици. Залихите на клучни системи за ракетна одбрана брзо се осиромашуваат, додека потенцијалните воени опции носат високи ризици. Една од нив, заземањето на иранскиот остров Харк, би можела да ги изложи американските сили на постојани напади со беспилотни летала и ракети. Уште посложена задача би била обезбедувањето навигација низ Ормутскиот теснец, што би барало масовна и долготрајна воена операција.
Иран, и покрај економските тешкотии, ја задржува способноста да реагира. Под водство на Револуционерната гарда, режимот покажа висок степен на отпорност, додека контролата врз клучните бродски линии, Ормутскиот теснец и потенцијално Баб ел-Мандеб, е моќен инструмент за вршење притисок врз глобалната енергетска економија.
За сојузниците на НАТО, оваа криза претставува тест од историски размери. Европските земји, заедно со Канада и потенцијално Јапонија и Австралија, ќе мора да развијат свои безбедносни капацитети и структури, прилагодени на новите закани што се протегаат од Арктикот до Блискиот Исток и Африка. Ова исто така подразбира промена на фокусот, кој е насочен првенствено кон Источна Европа.
Особен предизвик е потребата да се обезбеди слободна пловидба низ Ормутскиот теснец, што, според воените експерти, е можно само со договор со Иран и употреба на модерни технологии, вклучително и беспилотни системи на море и под неговата површина.
Фокс заклучува дека клучната последица од сегашната криза е длабокиот дефицит на доверба во американското раководство. Непредвидливоста и варијабилноста на политиката на Вашингтон ја доведуваат во прашање нејзината сигурност, и во очите на сојузниците и на противниците, што може да има долгорочни последици за меѓународниот поредок.