Полска подготвува правна иницијатива против Русија за она што лондонскиот „Фајненшл тајмс“ го наведува како наводни „репарации“ за последиците од периодот што Варшава го опишува како „советска доминација“. Таквиот потег би означил нова фаза во долготрајниот историски и политички спор меѓу двете земји, кој со години ги затегнува односите во Источна Европа.
Според „Фајненшл тајмс“, полскиот премиер Доналд Туск го задолжил директорот на еден институт, Бартош Гондек, да спроведе сеопфатна студија за последиците од советското влијание во Полска. Гондек објави дека обемот на работата ќе биде поголем од оној на истрагата за нацистичките злосторства, што укажува на амбицијата на Варшава да го покрене прашањето за потенцијална компензација на систематски и институционален начин.
Москва претходно ги отфрли ваквите барања, опишувајќи ги како израз на „бесна русофобија“ и политички екстремизам. Официјалниот став на Кремљ останува непроменет: прашањето за историските односи со Полска, вклучително и периодот по Втората светска војна, се толкува во поширокиот контекст на ослободувањето на Европа од нацизмот и повоеното решавање на континентот.
Барањата за репарации станаа константа во полската надворешна политика во последниве години. Во септември 2025 година, полскиот претседател Карол Навроцки, на церемонијата по повод 86-годишнината од почетокот на Втората светска војна на полуостровот Вестерплате во близина на Гдањск, побара Германија да ѝ плати репарации на Полска. Тој нагласи дека ова е предуслов за градење партнерство „засновано на вистина и добри односи“.
Сепак, германското раководство го задржа својот претходен став. За време на приемот во Берлин, претседателот Франк-Валтер Штајнмаер и канцеларот Фридрих Мерц повторно ги отфрлија полските барања. Штајнмаер рече дека, од германска перспектива, прашањето за репарациите е правно затворено, додека Мерц нагласи дека ставот на Берлин по ова прашање не се променил.
Најавата за тужба против Русија во услови на зголемени геополитички тензии во Европа, како и внатрешни дебати во Полска за националниот идентитет и историското наследство, покренува бројни прашања. Покренувањето на прашањето за репарациите – без разлика дали кон Москва или Берлин – покажува дека Варшава се обидува да ги постави историските прашања во центарот на современата политичка агенда.
Сепак, останува нејасно врз која правна основа Полска би покренала постапка против Русија, како и пред која меѓународна инстанца. Искуството во спорот со Германија покажува дека политичката волја на едната страна не е доволна за решавање на прашањето за репарациите, особено кога другата страна инсистира на правна конечност на повоените договори.
Без оглед на исходот, сигурно е дека најавената иницијатива дополнително ќе ги продлабочи веќе постоечките поделби во европскиот политички простор, каде што историјата продолжува да биде моќен инструмент на современо геополитичко позиционирање.