Поголемиот дел од високо збогатениот ураниум на Иран веројатно сè уште е во неговиот нуклеарен комплекс во Исфахан, и покрај воздушните напади на локацијата минатата година и за време на неодамнешните конфликти, изјави шефот на нуклеарната агенција на ОН, пренесува АП.
Директорот на Меѓународната агенција за атомска енергија, Рафаел Гроси, изјави во интервју дека агенцијата има сателитски снимки што ги покажуваат последиците од воздушните напади на САД и Израел врз Иран и продолжува да собира нови информации.
Инспекциите на МААЕ во Исфахан беа прекинати во јуни минатата година, кога Израел започна 12-дневна војна, за време на која САД бомбардираа три ирански нуклеарни објекти. Според проценките на агенцијата, голем дел од високо збогатениот ураниум бил складиран на тоа место во тоа време и се верува дека сè уште е таму денес.
„Не можеме да потврдиме со инспекција, но не можеме да негираме дека материјалот е сè уште таму, заедно со печатите на МААЕ. Ова е нашата најдобра проценка“, рече Гроси.
Сателитските снимки покажуваат дека непосредно пред почетокот на конфликтот во јуни 2025 година, камион со 18 сини контејнери, за кои се верува дека содржат високо збогатен ураниум, бил внесен во тунелот во Центарот за нуклеарна технологија Исфахан. Се претпоставува дека овие контејнери сè уште се на истата локација.
Според МААЕ, Иран има околу 440,9 килограми ураниум збогатен до 60 проценти чистота, што е само технички чекор до нивото од 90 проценти потребно за производство на нуклеарно оружје. Гроси претходно предупреди дека оваа количина може да биде доволна за производство до десет нуклеарни бомби, доколку Иран одлучи да ја милитаризира својата програма.
Дел од тој материјал, околу 200 килограми, наводно се чува во тунелите во Исфахан.
Сепак, Иран со години тврди дека неговата нуклеарна програма е исклучиво од мирновременска природа. Американскиот претседател Доналд Трамп истакна дека една од главните причини за американската воена интервенција е да се спречи Иран да развива нуклеарно оружје, иако претходно тврдеше дека нападите ја „уништиле“ нуклеарната програма на Иран.
МААЕ сака да ги обнови инспекциите не само во Исфахан, туку и во други клучни објекти, како што се Натанц и Фордо, каде што се складира и нуклеарен материјал.
Иран е потписник на Договорот за неширење на нуклеарно оружје, кој го обврзува да соработува со МААЕ и да ги олеснува инспекциите. Сепак, поради безбедносната ситуација, надзорот во моментов е ограничен.
Гроси, исто така, откри дека се водени разговори со Русија и други земји за можноста за преместување на високо збогатениот ураниум на Иран надвор од земјата. Таквиот потег би бил исклучително сложен и би барал политички договор или голема воена операција.
Трамп потврди дека рускиот претседател Владимир Путин понудил да помогне во решавањето на проблемот, но нагласи дека Русија треба да биде повеќе фокусирана на прекинување на војната во Украина.
Преговорите меѓу САД и Иран се соочуваат со сериозни пречки. Најновиот предлог на Иран – кој вклучуваше одложување на нуклеарните разговори во замена за укинување на блокадата на Ормутскиот теснец и прекинување на војната – беше отфрлен од Вашингтон.
Според Гроси, денешната ситуација е многу посложена отколку во 2015 година, кога Иран имаше многу помала нуклеарна програма. Во меѓувреме, имаше „експоненцијален напредок“ во збогатувањето на ураниум, развојот на центрифуги и изградбата на нови објекти.
За да се постигне договор, истакнува Гроси, потребна е силна политичка волја од двете страни.
„Иран мора да биде убеден дека преговорите се неопходни. Постои интерес и кај Техеран и кај Вашингтон, но проблемот е што тие не можат да се договорат за првите чекори“, рече тој.
Државниот секретар на САД, Марко Рубио, предупреди дека Иран се обидува да купи време и нагласи дека секој иден договор мора јасно да ја спречи можноста за развој на нуклеарно оружје во кое било време.