Европската унија подготвува досега најрадикален пресврт во својата политика на проширување. Според нацрт-предлогот на Европската комисија, на земјите кандидати ќе им биде понуден постепен пристап до единствениот пазар и европските фондови уште пред официјалното влегување во Унијата.
Нацрт-документот, што го изработи Александер Адам, главен советник на претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, предвидува модел на „постепена интеграција“.
Како што пишува „Политико“, овој план би им овозможил на земјите во процесот на пристапување трговија без бариери, учество во истражувачки програми и подлабока индустриска соработка уште во раните фази на преговорите.
Сепак, овие економски поволности нема да бидат безусловни. Пристапот до единствениот пазар на ЕУ ќе биде директно условен со целосно усогласување со надворешната политика на Унијата, спречување на споделување чувствителни технологии со ривалски држави како Русија и Кина, како и доследно почитување на демократските стандарди.
Според документот, Европската комисија планира да понуди забрзани „мапи на патот“ за Украина, Молдавија, Албанија и Црна Гора.
Од друга страна, за Босна и Херцеговина, Северна Македонија, Косово, Србија и Турција се наведува дека нивниот процес на пристапување со години се одолговлекува, што создава ризик од замор, нефункционалност и потенцијално свртување кон Москва или Пекинг.
Токму затоа, новиот концепт има цел да им понуди конкретни придобивки на граѓаните и економијата на Западен Балкан уште во текот на преговорите, наместо да се чека со децении до полноправното членство.
Меѓу клучните области за подобра соработка се наведуваат високите технологии, полупроводниците, вештачката интелигенција, квантната технологија, биотехнологијата и вселенската индустрија.
Клучна новина во предлогот е принципот на „реверзибилност“. Доколку некоја земја кандидат назадува во областа на владеењето на правото и демократијата, не ги спроведува санкциите на ЕУ или споделува чувствителни податоци со непријателски влади, понудените економски поволности може веднаш да бидат суспендирани или целосно одземени.
„Проценките за пристапот мора да ги земат предвид стратешкото усогласување, критичните зависности и капацитетот за управување со ризиците во инфраструктурата и синџирите на снабдување. Таму каде што овие услови не се исполнети, обемот на учеството мора да се приспособи“, се наведува во предлогот.
Реформа и во самата ЕУ
За да се спречат внатрешни блокади по приемот на нови членки, планот предвидува и промени во правилата во самата ЕУ.
Брисел разгледува поширока примена на гласањето со квалификувано мнозинство наместо досегашното едногласно одлучување во стратешки области, како што се воведувањето санкции, реакциите на кризи поврзани со човековите права и испраќањето цивилни мисии.
Официјалниот предлог на пакетот ќе им биде претставен на европските претставници на 6 октомври, по враќањето на Урсула фон дер Лајен од турнејата низ Западен Балкан.
Лидерите на земјите членки на ЕУ за планот ќе разговараат на самитот во Брисел на 15 октомври.
Еврокомесарката за проширување Марта Кос порача дека овие иницијативи, со поддршка на клучни европски министри за надворешни работи, отвораат можност за „есен на проширувањето“, во која може да се постигне досега невиден напредок.