SpaceX за првпат успешно ја лансираше својата огромна ракета „Старшип“ во орбита околу Земјата. Летот, изведен вчера од Тексас, претставува важен чекор кон идните мисии на Месечината и Марс.
Леталото, кое заедно со погонскиот степен е најголемата и најмоќната ракета досега изградена, полета од постројката „Старбејс“ во 13:48 часот по средноевропско време. Тоа беше 14-ти пробен лет и прв при кој целта беше леталото да влезе во орбита.
Starship performs its orbital insertion burn and enters orbit of Earth for the first time pic.twitter.com/LodrSTnEnl
— SpaceX (@SpaceX) September 28, 2026
Иако за време на искачувањето откажа еден од моторите, што можеше да го загрози влегувањето во орбитата, контролорите на мисијата проценија дека летот може безбедно да продолжи. Тие ги активираа потисниците со кои леталото беше насочено кон планираната траекторија.
Одлуката да продолжи мисијата беше проследена со аплауз во контролниот центар на SpaceX. Набргу потоа, инженерот Даниел Хјуит, кој го водеше преносот во живо, потврди:
Компанијата на Илон Маск го тестира „Старшип“ во целосна големина од 2023 година, но досегашните летови беа суборбитални. При таквите летови ризикот е помал бидејќи во случај на дефект остатоците од ракетата паѓаат во Индискиот Океан, далеку од населените места. Кај целосните орбитални летови контролата на ризиците е значително посложена.
„Старшип“ достигна височина од околу 275 километри. Според првичниот план, требаше шестпати да ја обиколи Земјата во текот на речиси 10 часа и да слета во Тихиот Океан западно од Чиле.
Сепак, по нешто повеќе од еден час лет, SpaceX соопшти дека леталото ќе се врати порано од предвиденото. Местото на слетување беше пренасочено кон северниот дел на Тихиот Океан, а враќањето беше планирано околу три часа по полетувањето.
Splashdown confirmed. Congratulations to the entire SpaceX team on the first orbital flight of Starship! pic.twitter.com/urjmiwnvNl
— SpaceX (@SpaceX) September 28, 2026
Мартин Барстоу, професор по астрофизика и вселенски науки на Универзитетот во Лестер, оцени дека станува збор за важна пресвртница за SpaceX.
„Ова е клучен момент за SpaceX бидејќи „Старшип“ успешно стигна до орбитата, и тоа од првиот обид“, изјави тој.
Според него, успехот претставува премин од тестирање кон фаза во која леталото ќе може да пренесува големи товари потребни за идното враќање на Месечината.
Мисијата е значајна и за НАСА, која со SpaceX планира да го користи „Старшип“ за транспорт на астронаути до Месечината во рамки на своите лунарни програми.
Целата ракета на лансирната рампа е висока повеќе од 120 метри. Горниот степен, односно самото летало „Старшип“, се наоѓа врз погонскиот степен „Супер хеви“. За да остане во орбита, леталото треба да достигне брзина од околу 28.000 километри на час.
Тимовите на SpaceX го следеа одвојувањето на погонскиот степен и неговото враќање кон Мексиканскиот Залив. Овојпат компанијата не се обиде механички да го „фати“, како што беше случај во 2024 година.
Инженерите претходно направија измени на хардверот и софтверот за да ги отстранат проблемите забележани при претходниот лет. Тогаш маневрот за враќање на погонскиот степен беше прекинат откако три мотори почнаа да замрзнуваат, по што степенот се обиде да слета со само осум од 13 мотори и грубо удри во водата.
Super Heavy has splashed down in the Gulf of America! pic.twitter.com/pEIjC2Aae1
— SpaceX (@SpaceX) September 28, 2026
За време на овој лет, „Старшип“ во орбитата постави и 26 сателити „Старлинк“ од новата генерација. Три од нив беа опремени со камери кои го снимаа топлинскиот штит на леталото, а снимките ќе се користат за идни тестирања.
При враќањето на Земјата, „Старшип“ користеше четири аеродинамични крилца за контрола на брзината и положбата. Леталото се спушташе хоризонтално кон зоната за слетување во северниот дел на Тихиот Океан. Во близина на водата се исправи и забави, по што исчезна во огнена топка.
Целта на Маск е развој на ракети за повеќекратна употреба, со што би се намалиле трошоците и би се забрзале подготовките за идните вселенски мисии. Патот до овој успех, сепак, беше проследен со повеќе неуспешни тестови. Во март минатата година ракетата експлодираше кратко по полетувањето, а два месеца подоцна леталото излезе од контрола. Еден од претходните прототипови експлодираше и за време на подготовките на лансирната рампа.