Контролата врз Ормутскиот теснец стана клучно прашање во спорот со Иран. Во последните месеци, и Иран и САД изнесоа тврдења за доминација, создавајќи конфузија. Сега доказите стануваат појасни: САД, чија морнарица патролира низ теснецот, напредуваат, додека Иран губи значителна контрола врз виталната бродска линија, објавува CNN.
Според податоците од Kpler, компанија која ги следи бродовите користејќи транспондери и сателити, повеќе од 80 проценти од премините низ Ормутскиот теснец во последните две недели ја поминале оманската рута. Ова е воден пат санкциониран од ОН на кој Иран силно се спротивставува.
Иран инсистира на контрола на теснецот и нападна десетици бродови кои се обидоа да поминат по северниот брег на Оман. И покрај ризикот, повеќето бродови неодамна ги игнорираа иранските барања и поминаа низ теснецот со ветување за заштита од американската морнарица.
„Сите индикации се дека Иран барем делумно ја изгубил контролата врз теснецот“, рече Хомајун Фалакшахи, главен аналитичар за сурова нафта во Kpler.
Тоа е целосен пресврт од пред еден месец, кога Kpler речиси и да немаше сообраќај преку оманската рута. Остриот пад на сообраќајот на преферираната рута на Иран го спречи Техеран да наплаќа за транзит, како што се обидуваше да направи во текот на целата пролет. Иако Меморандумот за разбирање меѓу САД и Иран истече оваа недела, теоретски дозволувајќи му на Техеран повторно да наплаќа, податоците на Kpler покажуваат дека тие не успеваат да го сторат тоа.
„Повеќето играчи од Блискиот Исток не се подготвени да го прифатат или спроведат барањето на Иран за транзитни такси. Затоа оманската рута има најразумна смисла“, рече Ден Пикеринг, основач и главен инвестициски директор во Pickering Energy Partners.
Кувајт, Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати изнајмуваат многу големи танкери (VLCC) за транспорт на нафта од Персискиот Залив преку Ормутскиот Проток. Потоа нафтата се пренесува до танкери за клиенти надвор од опасната зона, во Оманскиот Залив, рече Енди Липоу, претседател на Lipow Oil Associates.
За да се избегнат ирански напади, бродовите ги исклучуваат своите транспондери, понекогаш и со недели. Овој таканаречен „темен сообраќај“ го пропуштаат некои услуги за следење како Kpler.
Иако некои од бродовите можат да бидат забележани од сателити, потешко е да се следат со користење на стандардни методи.
Но, САД, со своето значително воено присуство на море, имаат јасен поглед на сите бродови што минуваат низ теснецот. Пријавиле многу поголем обем на транспорт на нафта отколку што сугерираа претходните проценки. Министерот за енергетика Крис Рајт минатата недела изјави дека вкупниот транзит на нафта низ теснецот и околните рути во текот на една недела бил околу 15 милиони барели дневно. Тоа е многу поблиску до просекот од 20 милиони барели пред војната.
Затоа претседателот Доналд Трамп во понеделник изјави дека САД имаат „целосна контрола врз теснецот“. Тоа е сомнително тврдење што тој го повторуваше постојано за време на конфликтот. Фактот дека иранските напади продолжуваат, а протокот на нафта останува под нивоата пред војната, сугерира дека САД немаат целосна контрола врз Ормутскиот теснец.
Но, ниту Иран.
„Ако нивната цел беше да се наметнат како главен актер, би рекол дека никогаш немале целосна контрола. Нивната цел се чини дека е одвраќање за да ја потврдат својата моќ. Мислам дека сè уште успеваат во тоа одвраќање“, рече Пикеринг.
Ако танкерите навистина ги транспортираат количините нафта што ги бараат САД, тогаш одвраќањето и контролата на Иран врз Ормутскиот теснец ослабнале во споредба со ситуацијата пред еден или два месеца. Ситуацијата е дополнително комплицирана од фактот дека Оман и Иран преговараат за враќање на слободната пловидба низ теснецот, но без учество на САД, што предизвика незадоволство кај Трамп. Не е јасно како овие разговори ќе влијаат врз нафтениот сообраќај или контролата врз водниот пат.
„Сите информации и наслови треба да се земат со резерва. Сепак, може да се каже дека Иран делумно ја изгубил контролата врз теснецот“, заклучи Липов.