Повеќе од 50.000 луѓе за само неколку дена преминаа од Мароко во шпанската енклава Сеута, предизвикувајќи една од најголемите мигрантски кризи на границата на Европската Унија во последните години. Во хаотичните и опасни околности загинаа десетици луѓе, додека шпанските власти се обидуваат повторно да воспостават контрола врз ситуацијата.
До петокот навечер повеќе од 37.500 лица биле вратени на територијата на Мароко, а враќањето на мигрантите продолжило и во текот на вечерта.
Бројот на луѓе што ја преминале границата е еднаков на повеќе од две третини од вкупниот број жители на Сеута, каде што се разви сериозна хуманитарна криза.
Сеута – единствената копнена граница на ЕУ со Африка
Сеута, заедно со Мелиља, ги претставува единствените копнени граници на Европската Унија со африканскиот континент. Иако се наоѓа на северниот брег на Африка, Сеута е под шпанска управа уште од 1580 година.
Во градот заедно живеат христијани и муслимани, а шпанските и мароканските жители главно одржуваат добри односи. Сепак, Мароко не ги признава Сеута и Мелиља како дел од Шпанија и ги смета за окупирани територии.
Зошто Сеута е честа цел на мигрантите?
Шпанија претставува една од главните влезни точки во Европа за луѓето кои бегаат од сиромаштија, конфликти или бараат подобри услови за живот.
Поради тоа, Сеута и Мелиља се меѓу најсилно обезбедените европски граници. Мигрантите до Сеута најчесто стигнуваат препливувајќи околу пет километри од мароканскиот град Фнидек или од блиското место Белјунеш.
Иако шпанските власти голем дел од мигрантите веднаш ги враќаат во Мароко, дел од нив завршуваат во прифатни центри додека се разгледуваат нивните барања за азил.
Ова не е прв смртоносен инцидент на оваа граница. Во Мелиља во 2022 година загинаа 23 лица при обид за преминување на границата, додека кај Сеута во 2014 година животот го загубија најмалку 14 мигранти.
Според Меѓународната организација за миграции (ИОМ), од 2014 година во Средоземното Море се евидентирани повеќе од 35.000 загинати или исчезнати мигранти. Само во првите седум месеци од 2026 година се регистрирани речиси 1.500 смртни случаи и исчезнувања.
Што доведе до масовното преминување на границата?
Мароканските власти сè уште не објавиле официјално објаснување, па не е познато како толку голем број луѓе успеале за кратко време да ја преминат границата.
Аналитичарите сметаат дека случувањата би можеле да бидат поврзани со новите дипломатски тензии меѓу Мароко, Алжир и Шпанија.
Тие потсетуваат дека слична ситуација се случи и во мај 2021 година, кога Мароко ги ублажи граничните контроли за време на дипломатскиот спор со Шпанија околу лекувањето на лидерот на движењето Полисарио во шпанска болница.
Кризата привремено беше надмината во 2022 година, кога Мадрид го поддржа мароканскиот предлог за решавање на прашањето за Западна Сахара, што ги наруши односите со Алжир, кој го поддржува Полисарио.
Сепак, шпанскиот премиер Педро Санчез на 20 јули годинава го посети Алжир, што беше прва посета на шпански премиер на таа земја по четири години и сигнал за подобрување на меѓусебните односи.
Санчез од Сеута изјави дека криумчарите на луѓе ширеле гласини дека новата одлука на Врховниот суд на Шпанија го оневозможува итното враќање на мигрантите кои пристигнуваат по морски пат.
Сепак, експертите сметаат дека политичкиот фактор е поверојатно објаснување. Италијанскиот истражувач за миграции Матео Вила оцени дека е тешко да се поверува оти дури 50.000 луѓе спонтано би ја преминале границата за еден ден, кога вообичаено станува збор за неколку стотици лица месечно.
Реакции на Шпанија и Европа
Шпанија распореди војска и дополнителни полициски сили во Сеута за повторно да воспостави контрола врз границата.
Премиерот Санчез случувањата ги опиша како „нарушување на територијалниот интегритет на Шпанија“.
Масовниот влез на мигранти предизвика и политички поделби во Европската Унија. Десничарските партии ја обвинија шпанската влада дека со овогодишната легализација на стотици илјади нерегуларни мигранти испратила погрешен сигнал.
Владата на Италија побара да се разгледа можноста за суспензија на Шпанија од Шенген, иако Сеута и Мелиља не се дел од шенгенскиот режим на ист начин како остатокот од шпанската територија. Во меѓувреме, Франција ги засили контролите на границата со Шпанија.