Замислете состанок во петок во Врховниот совет за национална безбедност на Иран, каде што неговите 12 членови размислуваат за ширењето на бунтот низ целата земја. Тврдокорните застапници ветуваат „решителна акција“ за да ги скршат демонстрантите, исто како што направија во 2017, 2018, 2019, 2022 и 2023 година, објавува „Вашингтон пост“.
Но, претседателот Масуд Песекијан и неговите помошници ги гледаат истите снимки од насилни бунтови што циркулираат низ целиот свет. Тие мора да разберат дека овие протести постојано се враќаат затоа што режимот се распаѓа, политички и економски, и целата земја го знае тоа. Секој бран на репресија раѓа идни протести. Режимот може да го изгаси овој пожар, но што е со следниот, и оној по него?
Иранскиот режим се движи по еднонасочна улица во катастрофа. Иран има моќни безбедносни алатки, но тие ‘рѓосуваат. Режимот не успеа да ги заштити своите сојузници Хамас во Газа, Хезболах во Либан и претседателот Башар ал-Асад во Сирија. И најважно од сè, Иран не успеа да се заштити од систематскиот напад на Израел во јуни. Режимот е во серија порази, објави „Вашингтон пост“.
– Исламската Република денес е зомби режим, вели Карим Саџадпур од Фондацијата Карнеги за меѓународен мир.
„Нејзиниот легитимитет, идеологија, економија и лидер се мртви или умираат. Она што ја одржува жива е смртоносна сила. Убива за да живее и живее за да убива. Бруталноста може да го одложи погребот на режимот, но не може да го врати неговиот пулс“, вели Саџадпур.
Ајатолахот Али Хамнеи, врховниот лидер, одржа пркосен говор во петокот, тврдејќи дека демонстрантите се „група вандали“ кои се обидуваат да му угодат на американскиот претседател Доналд Трамп. Но, Хамнеи, кревок, но непопустлив на 86 години, е срцето на проблемите на режимот, жив доказ за неговата исцрпеност. И нема очигледен наследник по смртта на претседателот Ебрахим Раиси во хеликоптерска несреќа во 2024 година.
Како САД најдобро можат да им помогнат на бунтовниците? Трамп се закани со воена казна ако Иран ги масакрира сопствените граѓани, но режимот веројатно нема да му го даде тој изговор: Иран избегна пресметка во стилот на Тјенанмен во претходните протести и веројатно ќе го стори тоа повторно. Администрацијата на Трамп може да го зголеми притисокот врз сојузниците. Тоа е една од причините зошто Трамп треба да избегнува отуѓување на пријателите со неговата опсесија со Гренланд; му се потребни тие за да се справи со поголемото прашање на Иран, објави „Вашингтон пост“.
Потешкото прашање за Вашингтон е дали да шверцува терминали на „Старлинк“ за да го поништи затемнувањето на интернетот што Техеран го воведе во петокот. Администрацијата на Бајден ја разгледа таа стратегија за време на протестите „Жени, живот, слобода“ во 2022 и 2023 година, но ја напушти, плашејќи се дека може да ги загрози клучните шверцерски рути што ги користат ЦИА и израелската разузнавачка служба. Можеби овој пат, придобивките ги надминуваат трошоците.
Оваа недела, протестите се проширија во секој регион и етничка група во Иран, но сè уште не го достигнаа интензитетот на востанијата од 2022 и 2023 година. Спонтаното масовно движење започна кога жените излегоа на улиците за да ја осудат смртта во притвор на Махса Амини, која беше уапсена затоа што одби да носи шамија. Репресијата на режимот остави 551 лице убиено и повеќе од 22.000 уапсени, според групите за човекови права. Безбедносните сили убија 104 лица во она што стана познато како „Крвав петок“ во септември 2022 година.
И покрај насилното задушување на востанието, ново избувна три години подоцна. Нема водач и можеби нема јасна насока, но е силно. Од понеделник, протестите беа регистрирани на повеќе од 340 локации во сите 31 ирански провинции, според Iran Wire, онлајн новински медиум. Демонстрациите станаа пораспространети и понасилни во текот на неделата, како што покажуваат снимките објавени онлајн, објави „Вашингтон пост“.
Овогодинешното востание е поттикнато повеќе од гневот поради економските неуспеси на Иран отколку од репресивното исламско владеење на мулите. Годишната стапка на инфлација во Иран се искачи на 42 проценти во декември, а валутата изгуби повеќе од половина од својата вредност во изминатата година. Друга разлика оваа година е што многу од демонстрантите го поддржуваат Реза Пахлави, синот на иранскиот шах соборен во револуцијата во 1979 година. Тоа му дава на востанието поконзервативен, персиски националистички тон и можеби ретроспективен поглед. Можеби ова е моментот „МИГА“ на Иран.
Не е сигурно дали тврдокорните на режимот ја изгубиле својата предност оваа година. Како и Советскиот Сојуз во последниве години, безбедносните агенции можеби ја изгубиле својата идеолошка посветеност и дисциплина. Тие беспомошно гледале како нивните сили биле поразени во Газа, Либан и Сирија. Тие самите претрпеле иста неволја на инфлација и економска стагнација како и остатокот од нацијата. Тие не се скршени, но изгледаат покревки од порано.
Да се вратиме на она што им поминува низ главите на тие 12 членови на Врховниот совет за национална безбедност. Тие знаат дека Иран стагнира. Буџетот за следната фискална година веројатно ќе ги зголеми даноците и ќе ги намали субвенциите за финансирање на одбраната. Тие чекаат политичка транзиција што ќе дојде кога Хамнеи ќе почине, но засега тие се движат напред како ранета, обесхрабрена нација, пишува Вашингтон пост.
Додека членовите на советот гледаат на југ преку Персискиот Залив кон Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати, тие гледаат како соседите брзаат да прифатат вештачка интелигенција и динамична економска иднина. Во меѓувреме, тие се држат до репресивен, заостанат режим кој едвај може да го нахрани сопствениот народ. Револуциите се невозможни за предвидување. Но, кога ќе го погледнете Иран, очигледно е дека порано или подоцна нешто ќе пукне, заклучува Вашингтон пост.