Иран смета дека ќе може да ги надживее САД и Израел, не со воена победа, туку со претворање на војната во натпревар на издржливост. Стратегијата на Техеран е јасна: лансирање беспилотни летала и ракети, пресекување на клучните енергетски патишта и потресување на глобалните пазари доволно силно за да го принуди Вашингтон прв да попушти.
И покрај шокот од нападите меѓу САД и Израел и загубата на клучниот персонал, Корпусот на Исламската револуционерна гарда (ИРГЦ) – долгогодишен главен заштитник на Исламската Република – останува цврсто под контрола, управувајќи со бојното поле, спроведувајќи однапред подготвени планови за непредвидени ситуации и диктирајќи ја стратегијата и целите на војната.
ИРГЦ, исто така, одигра клучна улога во инсталирањето на Моџтаба Хамнеи за врховен лидер откако ајатолахот Али Хамнеи беше убиен во првичните напади меѓу САД и Израел.
„За нив ова е егзистенцијална борба, тотална војна“, рече Фаваз Гергес од Лондонската школа за економија. „Тие веруваат дека нивниот опстанок е доведен во прашање. Тие се подготвени да го срушат храмот врз главата на секого.“ Алекс Ватанка, виш соработник во Институтот за Блискиот Исток и експерт за иранска политика, додаде: „Тие се како ранет ѕвер – ранет, но поопасен од кога било“.
Овој менталитет на тотална војна стои зад ескалацијата на нападите на Иран низ Заливот, насочени кон енергетските центри од Катар до Саудиска Арабија. Целта е да се постигне максимално економско нарушување во пресметан обид да се зголемат трошоците за соседните земји, Европа и САД и да се тестира политичката волја на Вашингтон.
Претседателот на САД, Доналд Трамп, им рече на републиканските пратеници дека војната ќе продолжи сè додека Иран не биде „целосно и решително поразен“, но предвиде дека тоа ќе се случи наскоро. Тој додаде дека по завршувањето на воената операција на САД, Техеран нема да има оружје против САД, Израел и нивните сојузници долго време.
Ирански извори велат дека ескалацијата била планирана долго пред почетокот на војната пред 11 дена. Иранските стратези претпоставувале дека конфликтот со Вашингтон и Израел е неизбежен и подготвиле слоевита стратегија координирана преку широко распространети воени мрежи и посреднички сили на Револуционерната гарда.
Сега, со малку што да изгуби, Иран го спроведува тој план и го претвора конфликтот во војна на исцрпување со цел политички и економски да ги исцрпи своите противници. Последиците се веќе видливи во самиот Иран.
Изборот на Моџтаба за врховен лидер, велат упатените, ја докажува доминацијата на Чуварите на револуцијата како оние кои одлучуваат за владата. Според нив, рамнотежата на моќта се променила. Врховниот лидер ја држи титулата, но иднината на Исламската Република, како и авторитетот на самата свештеничка елита, сега зависи од тоа дали Чуварите можат да ја издржат бурата што ја предизвика американско-израелската кампања.
Но, клучната непозната во војната, вели Моханад Хејџ Али, виш соработник во Центарот Карнеги за Блискиот Исток, е колку долго Чуварите можат да ја издржат својата ракетна кампања, што е ‘рбетот на нивната стратегија. Американските претставници велат дека голем дел од арсеналот на Иран е веќе уништен, но регионалните извори велат дека Техеран можеби сè уште има повеќе од половина од своите предвоени залихи.
Доколку таа проценка се покаже како точна, Иран би можел да продолжи да лансира ракети уште неколку недели, временска рамка што би можела да се покаже како клучна за Вашингтон, бидејќи економскиот притисок расте дома и во странство.
Досегот на Револуционерната гарда се протега далеку над бојното поле, бидејќи тие го преобликуваат секојдневниот живот. Еден набљудувач во Иран рече дека стоките што некогаш стоеле во пристаништата со недели сега се царинат веднаш, а документацијата се обработува подоцна.
Службениците го опишаа ова како подготовка за воена економија, осигурувајќи дека синџирите на снабдување под притисок се одржуваат непречено, а во исто време ја консолидираат контролата на ИРГК врз земјата и обезбедуваат континуитет на моќта. Внатрешната стабилност е подеднакво клучна. Досега, набљудувачите и контактите во Иран изјавија дека нема знаци на протести, пребегнувања во елитата или пукнатини во владејачките структури.
Извор во Техеран опиша град што функционира и покрај бомбардирањето. „Прозорците се тресат дење и ноќе“, рече лицето. „Но, животот продолжува.“ Продавниците и банките се отворени, залихите се достапни, а повеќето жители не го напуштиле главниот град.
Сепак, нападите може да имаат спротивен ефект од оној што Вашингтон и Израел го намеруваа, истакна тој. И покрај долгогодишното негодување кон владата, се шири бран на национална солидарност бидејќи нападите ја погодија инфраструктурата и отворено се дискутира за можноста за внатрешни бунтови.
„Луѓето не се подготвени Иран да се распадне“, рече изворот. Засега, тоа чувство може да купува време за лидерството. „Не знам дали режимот ќе преживее на долг рок“, додаде тој. „Но, нема да се сруши во следните неколку недели“.
За стратезите од двете страни, војната сè повеќе се сведува на два паралелни теста за издржливост: дали Иран може да продолжи да испукува ракети и дали САД и Израел можат да ги сносат економските, воените и политичките трошоци за нивно запирање.
„Големото прашање е кој прв ќе попушти во оваа тотална војна – Доналд Трамп или иранските лидери?“, рече Гергес. Со зголемување на цените на енергијата и ширење на финансиските тешкотии на западните економии, Техеран се надева дека притисокот ќе ги принуди САД да се повлечат.
Првите знаци покажуваат дека ефектите веќе се чувствуваат. Цените на нафтата растат, трошоците за гас растат, а политичката нелагодност расте во Вашингтон, бидејќи економските последици се совпаѓаат со ноемвриските избори.
Под таков притисок, верува Гергес, Трамп на крајот би можел да бара излез со прогласување победа, наведувајќи ги како успеси атентатот врз врховниот лидер на Иран и уништувањето на нуклеарните и ракетните капацитети на Иран, како и клучната воена инфраструктура. За Техеран, од друга страна, самото преживување би било доволна победа.
Дури и ако голем дел од неговата стратешка инфраструктура е уништена, раководството на Иран може да прогласи триумф што преживеало напад од една од најголемите воени сили во историјата. Она што може да произлезе од конфликтот е ранет Иран, но таков Иран би можел да се покаже како подеднакво опасен – а можеби и понепредвидлив – од оној што влезе во овој конфликт.