Иако плановите на САД за Гренланд се целосно намерни, повлекувањето на Антарктикот изгледа случајно. Додека Доналд Трамп се бори да го контролира Арктичкиот Гренланд, прашањето е дали тој го губи влијанието на другата страна од светот од ривали како Кина, пишува Скај њуз.
– Предложените намалувања на истражувањата поврзани со климата, кои опфаќаат голем дел од активноста на брзото топење на Антарктикот, се „катастрофални“, вели професорот Тед Скамбос, глациолог на Универзитетот во Колорадо и ветеран во американските антарктички истражувања.
На Антарктикот, намалувањето на научната активност има пошироки импликации бидејќи истражувањето е начинот на кој нациите долго време го одржуваат своето влијание на континентот.
Антарктичкиот договор од 1959 година забранува воена или комерцијална активност на замрзнатиот континент. Пред тоа, Обединетото Кралство, Аргентина, Австралија, Чиле, Франција, Нов Зеланд и Норвешка имаа територијални претензии кон делови од континентот.
Овие претензии се „мирни“ или суспендирани според договорот, но секоја нација може да спроведува научни истражувања. Земјите со интереси во регионот одржуваат присуство преку научници, истражувачки станици и опрема како што се мразокршачи и авиони.
Обединетото Кралство не е исклучок. Нејзината истражувачка база Ротер на западниот Антарктички Полуостров и Халеј VI подалеку на исток се наоѓаат во границите на нејзиното територијално барање во облик на клин.
– Антарктичкиот договор наведува дека Антарктикот е континент за мир и наука, рече професорката Дама Џејн Франсис, директорка на Британското антарктичко истражување.
Присуството на Велика Британија е зајакнато со истражувачкиот мразокршач RRS Sir David Attenborough вреден 200 милиони фунти.
САД долго време се еден од најдоминантните играчи на континентот, со една од најголемите и најдобро финансирани станици на Јужниот Пол, стратешки лоцирана каде што се среќаваат сите други територијални барања. Но, оваа година, како резултат на намалувањата на Трамп и одлуката да не го обнови закупот на нивниот единствен мразокршач на Антарктикот, САД немаат наменски брод и имаат значително помалку научници на Антарктикот.
Ова ја остави Америка во позиција да мора да изнајми мразокршач во украинска сопственост за да ги одржи своите операции.
„Има промена во лидерството и рамнотежата на моќта, ако сакате“, рече професорот Франсис.
Како што САД се повлекуваат, другите земји го зголемуваат своето присуство. Кина брзо ги прошири своите активности и сега има пет бази на континентот, а минатата година отвори нов објект кој работи преку целата година, а уште еден е во подготовка. Нарача нов мразокршач во 2024 година, кој, заедно со својот претходник, ќе работи околу Антарктикот оваа година.
Постојат индикации дека Кина, како и Русија, може да има интереси во регионот надвор од рамките на договорот. Кина се спротивстави на напорите за зголемување на заштитата на рибарството во Јужниот Океан, а во 2020 година Русија објави откривање на она што го тврди дека е најголемата резерва на нафта во светот на морското дно во близина на Антарктикот. Москва инсистираше дека истражувачката работа била научна по природа и досега не презела никакви чекори кон експлоатација.
„Земјите што го потпишаа Антарктичкиот договор се таму за да спроведуваат научни истражувања“, рече професорот Скамбос.
Досега, ниту една земја не презеде формални чекори за повлекување или измена на договорот. Поради својата оддалеченост и недостапност, Антарктикот досега имаше мало геополитичко значење, а неговите природни ресурси беа во голема мера игнорирани.
Но, континентот се затоплува, а ледените покривки се топат. Со оглед на тоа што администрацијата на Трамп се заканува дека ќе ги игнорира територијалните конвенции на места како Гренланд, прашањето е колку долго Антарктикот ќе остане недопрен.