Администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп смета дека војната во Украина може да заврши само со истовремен поширок договор со Русија за идната безбедност на Европа, пишува „Вашингтон пост“. Со ваквиот пристап, според весникот, САД прифаќаат долгогодишно барање на Кремљ на кое досега се спротивставуваа Вашингтон и НАТО.
Американски претставници го соопштиле ова во понеделникот, еден ден пред почетокот на трилатералните разговори меѓу Украина, Русија и САД во Абу Даби. Европските претставници и експертите со кои разговарал весникот стравуваат дека ваквиот пристап ги повторува аргументите на Москва.
Во центарот на иницијативата е предлогот на Џаред Кушнер, зет и пратеник на Трамп, за создавање нова европска безбедносна архитектура. Кушнер го претстави на 6 ноември на социјалната мрежа Икс, но европските дипломати сè уште немаат јасна претстава како би функционирал тој механизам.
Кушнер наведе дека САД, заедно со Украина, НАТО и европските сојузници, разгледуваат пет главни цели: постојани безбедносни консултации, сигурни канали за комуникација во кризни ситуации, поголема воена транспарентност, реципрочни мерки за намалување на ризикот од ескалација и трајна рамка за долгорочна безбедност и стабилност на Европа.
Тој посочи дека НАТО ќе остане клучен за колективната одбрана на Европа, дека секоја земја ќе го задржи правото самостојно да ги избира своите сојузи и дека ниту една држава нема да има право на вето врз одлуките на другите. Консултациите би продолжиле во таканаречениот формат „Шел Беј“, со учество на Украина, НАТО, Европската Унија и европските партнери.
Сепак, тројца европски претставници со кои разговарал Си-Ен-Ен истиот ден не знаеле што точно подразбираат Кушнер и Трамп под овој предлог. Европските дипломати забележуваат и дека во рамката не се споменуваат претходните руски инвазии врз соседни земји, ниту војните во Чеченија.
Трамп, пак, зборуваше за голем договор. На 6 ноември, во разговор со новинарите во Палм Бич, изјави дека Русија и Украина „за првпат сакаат договор“.
„Мислам дека тоа ќе биде многу големо решение. Мислам дека во него ќе биде вклучена цела Европа“, рече Трамп.
Според претходен напис на „Вашингтон пост“, Кушнер како модел за пошироките преговори го гледа Советот НАТО-Русија. Ова тело беше основано во 2002 година за дијалог меѓу Алијансата и Москва, а неговата работа беше прекината во 2014 година по руската анексија на Крим и упадот во Донбас.
Доколку разговорите во Абу Даби донесат напредок, Кушнер сака преговорите да се прошират во мултилатерален формат во кој директно би учествувале и европските земји.
„Вашингтон пост“ објави и дека рускиот претседател Владимир Путин позитивно ја прифатил идејата за паневропски безбедносен план на средбата со американскиот пратеник Стив Виткоф, на која Кушнер се приклучил преку видеоврска.
Европските претставници велат дека се подготвени за дијалог со Русија, но дека за безбедносна рамка може да се разговара дури по прекинот на огнот во Украина.
„Двата процеса се одвиваат“, изјавил за „Вашингтон пост“ претставник на една од блиските сојузнички земји на САД. Тој додал дека мировниот договор за Украина мора да биде постигнат пред договорот за безбедносната архитектура.
Висок претставник на друга голема европска земја изјавил дека во ваквиот пристап гледа многу ризици, но дека е подобро Европа да учествува во разговорите отколку да остане настрана. Според него, во Европа постои широка согласност дека за овие прашања може да се разговара дури по завршувањето на војната.
Истиот став го има и Киев. Украинскиот претседател Володимир Зеленски претходно предупреди дека разговорите за европско-руска безбедносна структура пред завршувањето на војната и добивањето безбедносни гаранции за Украина се опасни.
Европските влади порачуваат и дека ниту еден договор не може да ѝ биде наметнат на Украина или на Европа без нивна изречна согласност.
Аналитичарите што ги цитира Си-Ен-Ен сметаат дека најголемиот ризик не е Украина или нејзините сојузници да се согласат на ограничување на сопствената одбрана, туку дека Путин би можел американското повлекување да го протолкува како зелено светло за засилување на нападите.
Недовербата во Европа дополнително ја засили средбата на Трамп со рускиот пратеник за инвестиции Кирил Дмитриев во Белата куќа на 5 ноември. Дмитриев се залага за трговски договори меѓу Вашингтон и Москва како главен пат за обновување на односите. Поради тоа, дел од европските претставници стравуваат дека САД би можеле да им дадат предност на економските договори со Русија.
Трилатералните разговори во Абу Даби се одржуваат денеска и утре. Ова е прва средба во ваков формат од февруари, кога претходните рунди беа прекинати по избувнувањето на војната меѓу САД и Израел против Иран. Москва се противи на учеството на европските земји во трилатералните разговори.