Растечкото европско значење на критичните минерални суровини ја отвора можноста за поголема улога на Македонија во минералната економија, но домашниот рударски сектор истовремено се соочува со намалено производство и број на вработени.
Според Државниот завод за статистика, индустриското производство во секторот рударство и вадење камен во август 2026 година бележи пад од 10,1% во споредба со истиот месец во 2025 година. Бројот на работници во рударството е намален за 8%, додека вкупното индустриско производство во земјава е намалено за 1,9%, а бројот на вработени во индустријата за 3%.
Во научната студија „Анализа на индустријата за критични суровини во Северна Македонија“, професорите Драги Пелтечки, Горан Јованов и Стојанче Мијалковски ја разгледуваат позицијата на земјава во контекст на европската побарувачка за критични минерали. Авторите наведуваат дека Македонија има активни рудници, комплекс за фероникел, како и напредни проекти за бакар-злато и полиметали, меѓу кои е Иловица–Штука.
Бакарот е експлицитно вклучен во Листата на критични минерали на Европската Унија, што според анализата ја зголемува стратешката важност на домашните минерални ресурси. За земјите од Западен Балкан што се кандидати за членство во ЕУ, овој контекст може да создаде можности за развој, но и да ги зголеми барањата за квалитетот на управувањето, еколошките стандарди и поврзаноста со пазарот.
Студијата, сепак, посочува дека привлекувањето странски инвестиции во рударството е проследено со институционални и општествени предизвици. Меѓу нив се административната неизвесност за инвеститорите, недовербата на локалното население во однос на големите рударски проекти и потребата од предвидливи, транспарентни и општествено легитимни процеси.
Потребата од стратешки пристап кон критичните минерали е препознаена и од Министерството за енергетика, рударство и минерални суровини. На координативен состанок со претставници на Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип и Геолошкиот завод била разгледана иницијатива за подготовка на Програма за истражување на критичните минерални суровини.
Програмата треба да ги дефинира приоритетите и идните активности за истражување на минералниот потенцијал на земјава, со вклучување на стручните и научните капацитети на Факултетот за природни и технички науки при УГД.
Во услови на пад на производството и вработеноста во рударството, развојот на критичните минерални суровини останува тема од економско и стратешко значење. Студијата укажува дека искористувањето на овој потенцијал зависи не само од ресурсите, туку и од институционалните услови, еколошките перформанси и довербата на локалните заедници.