Во Појасот Газа има околу 61 милион тони урнатини, а Обединетите нации проценуваат дека нивното отстранување може да трае најмалку седум до десет години и да чини милијарди долари.
Отстранувањето на урнатините од војната во Газа може да прерасне во една од најголемите операции од ваков вид во поновата историја.
На улиците во Газа, тимови на Обединетите нации секојдневно ги отстрануваат остатоците од уништените објекти, камења и други материјали за повторно да овозможат движење на населението, камионите со хуманитарна помош и спасувачките екипи.
Ахмед Алијан, инженер на ОН кој работи во тимот на Светската програма за храна (WFP), ги опиша размерите на задачата со зборовите дека „држиме лажица и се обидуваме да го испразниме морето“.
Според податоците на ОН, досега се отстранети околу 907.000 тони урнатини, додека повеќе од 300.000 тони се рециклирани и повторно искористени.
Тоа претставува само околу 1,5 отсто од вкупната количина урнатини во Газа.
„Проценката за вкупната количина урнатини во Газа изнесува 61 милион тони. Тоа е приближно 20 пати повеќе од количината урнатини создадени во сите војни ширум светот во последните 18 години“, рече Јако Цилиерс, специјален претставник на Програмата за развој на Обединетите нации (UNDP) за Палестина.
Досега се исчистени околу 580 километри патишта, со што се овозможи движење на камионите со хуманитарна помош, екипите за помош и населението.
Сепак, работата се одвива во исклучително тешки и опасни услови. Во урнатините, освен остатоци од уништените објекти, има и тела на загинати, како и неексплодирани убојни средства.
UNDP управува со пет локации низ Газа каде што урнатините се дробат и се подготвуваат за повторна употреба.
Материјалот најпрво се сортира за да се отстранат металот, челичните шипки и другите материјали, по што бетонот се дроби на парчиња со големина на џамлии или помали камења.
UNDP располага со седум дробилки, а локални инженери во Газа во текот на минатата година обновија две од нив, бидејќи поради ограничувањата не можеше да се достави нова опрема.
Издробениот материјал се користи за поправка на патишта и пополнување дупки, но и за подигнување шатори и привремени засолништа над нивото на дождовницата и канализацијата.
Нехал Абу Хасан од WFP изјави дека квалитетот на таквиот материјал е послаб од вообичаените градежни материјали, но дека во моментов нема друга можност.
„Овие материјали не можат да се споредат со природните материјали што вообичаено се користат за изградба на патишта. Нивниот квалитет е понизок и тешко е да се работи со нив. Но, нема алтернатива. Овие решенија ни ги наметна реалноста во која живееме“, рече Абу Хасан.
Работата дополнително ја отежнува состојбата на постојната механизација. Поголемиот дел од опремата во Газа е дотраен, често се расипува, а недостигаат резервни делови, моторно масло и други средства потребни за одржување.
Посебен проблем претставуваат човечките останки кои сè уште може да се наоѓаат под урнатините.
Според проценките што ги наведува UNDP, меѓу 8.000 и 10.000 тела може сè уште да се наоѓаат под урнатините.
UNDP соработува со организации, меѓу кои и Меѓународниот комитет на Црвениот крст, за да ги идентификува локациите на кои може да има човечки останки и да им даде приоритет на нивното пронаоѓање при отстранувањето на урнатините.
„Работиме и на форензичкиот процес за идентификација на останките, за да обезбедиме соодветен третман, почитување на верските права на погреб и обезбедување на потребната документација и потврди за семејствата. Тоа е исклучително важно за семејствата во Газа“, рече Цилиерс.
За многу семејства, урнатините не претставуваат само градежен отпад.
„Во некои области, урнатините за луѓето не претставуваат само отпад, туку целиот нивен живот и спомени. Во некои случаи, под урнатините сè уште може да има тела. Затоа нивното отстранување е многу чувствително прашање за семејствата и заедниците“, рече Абу Хасан.
Тимовите кои работат на отстранување на урнатините се соочуваат и со голем ризик од неексплодирани убојни средства.
UNDP и WFP соработуваат со Службата на ОН за деминирање, британската организација „Хало Траст“ и други организации за да ги идентификуваат областите во кои може да има неексплодирани средства пред почетокот на работите.
Поради ограничените капацитети, не е можно сите такви средства да се отстранат или деактивираат. Тимовите може да ги идентификуваат опасните подрачја и да ги означат за да ги заштитат работниците и населението.
Дополнителен ризик претставуваат азбестот и другите опасни материјали во урнатините, како и оштетените згради кои може ненадејно да се урнат.
И покрај напорите, UNDP предупредува дека напредокот во раната фаза на обновата е бавен, пред сè поради ограничувањата во доставувањето на потребната опрема и услуги.