Кога американскиот претседател Доналд Трамп го објави договорот со Иран во неделата и го прогласи „отворањето“ на Ормутскиот теснец, тој ја заврши својата порака на социјалната мрежа Truth Social со зборовите: „Бродови од светот, запалете ги вашите мотори. Пуштете ја нафтата да тече!“
Aнализата на податоците за движење на бродови од платформата MarineTraffic, спроведена од BBC Verify, покажува дека од објавувањето на договорот, само седум бродови поминале низ стратешкиот воден пат, додека дури 580 бродови сè уште чекаат во Персискиот Залив.
Иран го затвори Ормутскиот теснец, низ кој минуваат околу една петтина од светските пратки со нафта и гас, по нападите на САД и Израел кон крајот на февруари. Експертите велат дека остануваат три главни проблеми што го спречуваат нормализирањето на сообраќајот: безбедноста, мините и можните такси за премин.
Според MarineTraffic, во Персискиот Залив моментално има повеќе од 250 танкери и над 330 товарни бродови. Околу 75 проценти од танкерите моментално се неактивни.
Сателитските снимки покажуваат многу бродови закотвени во близина на главните извозни терминали во Саудиска Арабија, Ирак и Обединетите Арапски Емирати.
Аналитичарот на Kpler, Навин Дас, рече дека првиот знак за нормалност би бил заминувањето на бродовите заглавени во Заливот.
Експертите предупредуваат дека транзитот низ Ормутскиот теснец останува многу ризичен.
„Би бил потребен исклучително храбар капетан за да помине низ теснецот сега“, рече Мартин Кели од EOS Risk Group.
Откако Иран го блокираше преминот, иранските сили постојано отвораа оган врз бродовите што се обидуваа да поминат без дозвола. Во исто време, САД воведоа поморска блокада на иранските пристаништа и, според американската војска, онеспособија неколку бродови што ја прекршија забраната.
Иран се закани дека ќе постави морски мини во Персискиот Залив и Ормутскиот теснец за време на конфликтот.
Државниот секретар на САД, Марко Рубио, рече дека Иран „минирал големи делови од Ормутскиот теснец“, додека меѓународните поморски организации предупредија за присуството на сомнителни пловечки предмети за кои се верува дека се мини.
Генералниот секретар на Меѓународната поморска организација, Арсенио Домингез, нагласи дека отстранувањето на мините е клучен услов за нормализирање на сообраќајот.
Според експертите, целосното деминирање може да трае од еден до шест месеци.
Обединетото Кралство и Франција веќе испратија бродови во регионот за да учествуваат во потенцијални операции за чистење на водните патишта.
Традиционално, низ Ормутскиот теснец се поминува без плаќање, но новиот договор би можел да ја промени таа практика.
Додека Трамп тврди дека преминот ќе биде целосно бесплатен, иранската агенција Фарс објави дека Иран и Оман би можеле заеднички да го управуваат преминот и да им наплаќаат одредени „услуги“ на бродовите.
Сè уште не е познато кои услуги би биле предмет на плаќање или како би функционирал системот.
Аналитичарите предупредуваат дека воведувањето на какви било такси би можело дополнително да го забави сообраќајот и да создаде нови тесни грла за глобалната трговија со енергија.