Словенија в недела оди на избори по кампањата обележана со обвинувања за странско мешање од страна на израелската приватна разузнавачка фирма „Блек Кјуб“, протекување на тајни снимки и меѓусебни обвинувања за корупција.
Од едната страна е либералниот премиер Роберт Голоб, кој предупредува дека поразот би можел да ја турне Словенија кон нелиберални модели на владеење.
Од другата страна е Јанез Јанша, десничарски популист и повеќекратен поранешен премиер, кој е тесно поврзан со унгарскиот премиер Виктор Орбан и американскиот претседател Доналд Трамп.
Според најновата анкета на агенцијата „Медијана“ за POP TV, RTVS и Delo, спроведена помеѓу 16 и 18 март на примерок од 1.598 возрасни граѓани, Движењето за слобода (ДС) на Голоб е малку понапред со 18,9 проценти од гласовите во споредба со 18,5 проценти за Словенечката демократска партија (СДС) на Јанша. Разликата е во рамките на маргината на статистичка грешка.
Пет помали листи го поминаа парламентарниот праг: заедничката листа на Нова Словенија (НСи), Словенечката народна партија (СЛС) и Фокус (6%), Социјалдемократите (5,8%), Демократите на Анже Логар (5,8%), листата на Левицата и Весна (5,5%) и Ресни.ца (4,2%).
Според проекциите, ГС и СДС би освоиле по 28 места во парламентот од 90 места, а конечниот исход ќе го одлучат коалициските партнери.
Анкетата на Политика му дава на Јанша предност од два процентни поени, но според анализите, Голоб би можел да остане на власт со формирање коалиција со неколку помали партии.
Најдраматичниот пресврт во кампањата се случи кога словенечкото судство и медиумите објавија дека оперативци од израелската приватна разузнавачка компанија „Блек Кјуб“, основана во 2010 година од поранешни израелски разузнавачи, ја посетиле Словенија четири пати во последните шест месеци.
Според словенечките власти, во приватниот авион што слета во Љубљана на 22 декември патуваа Дан Зорела, коосновач и извршен директор на „Блек Кјуб“, Ѓора Еиланд, пензиониран генерал-мајор и поранешен шеф на израелскиот Совет за национална безбедност, кој работи како советник на компанијата, и уште двајца мажи. Властите ги обвинија за „тајно набљудување и прислушување“.
Словенечката разузнавачка и безбедносна агенција (СОВА) поднесе извештај до Советот за национална безбедност во кој ги потврдува своите наоди дека „Блек Кјуб“ се мешал во изборната кампања. Војко Волк, државен секретар за национална и меѓународна безбедност, рече дека претставниците на компанијата биле на улицата каде што се наоѓа седиштето на СДС, но не тврдел дека влегле во зградата.
„Блек Кјуб“ е позната по објавување на измислени материјали во прецизно избрани моменти, во овој случај непосредно пред изборите“, рече Волк. „Овие активности се насочени кон политичка дискредитација, што може да ја загрози националната безбедност и да влијае на демократските избори“.
Паралелно со прашањето за присуството на „Блек Кјуб“, во јавноста се појавија тајно снимени изјави од истакнати словенечки функционери и бизнисмени, во кои наводно се дискутира за корупција, нелегално лобирање и злоупотреба на државни средства. Снимките беа објавени анонимно на интернет.
Двете страни го искористија скандалот политички. СДС тврди дека снимките докажуваат корупција на највисоките нивоа на словенечката влада; поддржувачите на Голоб, од друга страна, веруваат дека аферата ја потврдува соработката на партијата на Јанша со странски актери.
Јанша првично негираше каков било контакт со Блек Кјуб, но во среда вечерта призна дека се сретнал со Еиланд, велејќи дека не може да се сети на датумот и дека разговарале за Блискиот Исток, а не за изборите.
Аферата брзо ги надмина границите на Словенија. Францускиот претседател Емануел Макрон во четврток изјави дека е свесен за „јасно и документирано мешање, дезинформации и мешање од трети земји“ пред словенечките избори и ги повика Европејците да се мобилизираат за да ги заштитат демократиите.
Голоб рече дека разговарал со неколку европски лидери за ова прашање. „Секој обид на странски актери да се мешаат во изборите во демократска земја-членка на ЕУ е неприфатлив“, рече премиерот.
Блек Кјуб не беше странец на европските скандали. Романските судови ги осудија коосновачите на компанијата Зорела и Јанус, заедно со директорот Гал Фарчи, на условни казни од 35 месеци затвор по спогодбата за признавање на вина со обвинителите за формирање криминална организација за дискредитација на антикорупциската службеничка Лаура Ковеси, која подоцна ќе стане првата европска обвинителка.
Кампањата беше обележана и со низа инциденти што дополнително ја загреаа атмосферата. Поддржувачите и активистите на Голоб објавија дека мртви животни биле закачени на нивните изборни постери во словенечките градови.
Голоб, исто така, предупреди на зголемена активност на ботовите на социјалните медиуми. „На социјалните медиуми започна организирана хибридна војна, но сè уште не можеме да ја припишеме на која било земја или партија – иако нашите десничарски популисти многу ја сакаат и активно ја поддржуваат размената на информации“, рече тој.
Универзитетскиот професор Миха Ковач ги сумира загриженостите на некои аналитичари: „На крајот, никој никому нема да му верува. Ќе има голем колапс на довербата во општеството“.
Зад шпионската афера лежи фундаментална разлика во визиите за тоа каква треба да биде Словенија. Владата на Голоб водеше политика во која единството и вредностите на ЕУ се на прво место. Покрај тоа, Словенија беше една од ретките земји од ЕУ што ја признаа палестинската држава и воведоа ембарго за оружје на Израел.
Јанша, од друга страна, најавува пресврт – намалување на финансирањето за граѓанското општество и медиумите, поблиски врски со Орбан и несогласување со секоја одлука на Брисел.
„Ова се можеби најважните избори досега во Словенија бидејќи тие ќе одлучат дали ќе останат демократска држава на благосостојба или ќе се приближат кон нелиберални демократии“, рече Роберт Ботери, долгогодишен уредник на неделникот Младина.