Додека светот инвестира во дата-центри, електрификација и нова енергетска инфраструктура, бакарот станува сè поважна суровина. Американската инвестициска и финансиска консултантска куќа „The Motley Fool“ оценува дека комбинацијата од растечка побарувачка и недоволна понуда може да го турка пазарот на бакар во нов циклус на раст.
Според анализата, три фактори особено ќе влијаат врз идниот пазар: зголемената потреба на дата-центрите, инвестициите во електродистрибутивните мрежи и недостигот од нови гринфилд рудници.
Истовремено, постојните рудници стареат и произведуваат помалку, додека развојот на новите проекти е бавен. Ова може да доведе до ситуација во која побарувачката ќе расте побрзо од понудата.
Инвеститорите веќе го препознаваат овој тренд. Во анализата се наведува дека берзанскиот фонд за бакар COPX пораснал за 37% во изминатата година.
Во глобалната трка по нови извори на бакар, Македонија располага со потенцијал што би можел да добие поголемо значење. Станува збор за проектот „Иловица-Штука“, гринфилд проект за експлоатација на бакар.
Според геолошките истражувања, наоѓалиштето има над 700 илјади руден концентрат и потенцијал за производство и извоз на над 10 илјади тони бакар годишно во период од две децении.
Порфириското наоѓалиште на бакар и злато „Иловица-Штука“ во претходни анализи на универзитетски професори беше оценето како најголем потенцијал за гринфилд рударски проект во Македонија.
Во слична насока е и ставот на професорот Ѓорѓи Димов, кој неодамна посочи дека Иловица е големо наоѓалиште, со значителен дел веќе истражен. Според него, по генетскиот тип е многу слично со порфириските наоѓалишта на бакар во Грција, додека домашните геолози имаат пресметано поголеми резерви во Македонија.
Во услови кога бакарот станува клучен материјал за енергетската инфраструктура и дигиталната економија, развојот на нови рудници ќе биде еден од предусловите за задоволување на глобалната побарувачка. За Македонија, „Иловица-Штука“ претставува еден од проектите што може да го стави земјата на мапата на новите европски извори на бакар.
Според прогнозата на американската финансиска куќа, големите технолошки компании Alphabet, Amazon, Microsoft и Meta Platforms оваа година трошат 735 милијарди долари на капитални расходи, од кои голем дел се наменети за центри за податоци. Според проекциите на McKinsey, инвестициите во центри за податоци би можеле да достигнат 7 трилиони долари до 2030 година. Бакарот е од суштинско значење за центрите за податоци поради неговата електрична спроводливост и топлинска ефикасност.
„Дата центрите бараат огромни количества бакар. Според Асоцијацијата за развој на употребата на бакар (Copper Development Association), на напредните дата центри може да им бидат потребни и до 50.000 метрички тони бакар. Конвенционалните центри за податоци користат меѓу 5.000 и 15.000 тони бакар. S&P Global предвидува дека побарувачката за бакар би можела да порасне за 50 % до 2040 година, при што побарувачката за бакар за вештачката интелигенција и дата центрите би се зголемила тројно за истиот период“, се потенцира во анализата.
Дополнително, побарувачката за електрична енергија постојано расте. Според анализата на Институтот на Bank of America, се предвидува дека побарувачката за електрична енергија во САД ќе расте со стапка од 2,5% годишно до 2035 година, а раст се очекува и во Европа. Оваа стапка е пет пати повисока отколку во претходната деценија, што ја нагласува итната потреба од надградба на застарената електроенергетска мрежа. Надградбата на електроенергетската мрежа може да трае од четири до 12 години, вклучувајќи го поставувањето нови далноводи, надградбата на трафостаниците и обезбедувањето на електрична енергија. Според Меѓународната асоцијација за бакар, приближно 44% од вкупното количество произведен бакар се користи за производство, дистрибуција и пренос на електрична енергија.
„Исто така, заложбите за системи за обновлива енергија – како што се големите соларни постројки и ветерните турбини – бараат значително поголемо количество бакар по мегават капацитет во споредба со централите. Бакарот е важен за намотките на генераторите и за каблите за пренос на долги растојанија. Денес, енергетските компании се соочуваат со предизвикот да ги заменат старите далноводи, истовремено поврзувајќи ги дистрибуираните извори на обновлива енергија во мрежата“, проценува консултантската куќа.
Третиот фактор што ќе влијае на повисоката цена за металот е влошеното снабдување со бакар. Во Чиле и Перу, големите производители на бакар се соочуваат со опаѓање на квалитетот на рудата и неопходна е преработка на многу поголеми количини материјал, што ги зголемува оперативните трошоци. Овој предизвик би бил надминат доколку се отвораат нови гринфилд рудници.
„Сепак, во текот на наредните неколку години е предвидено започнување на мал број големи гринфилд проекти. Во рударството, „гринфилд“ проектот подразбира развој на сосема ново наоѓалиште на земјиште што претходно не било експлоатирано. Овие проекти можат да обезбедат големи количини бакар на пазарот, за разлика од „браунфилд“ рудниците, кои всушност претставуваат проширување на постоечките рудници. Гринфилд проектите станаа реткост. Според „S&P Global Market Intelligence“, за ваквите проекти потребни од 16 до 18 години за да започнат со работа – од почетните истражувања и откривањето, па сè до добивањето на регулаторните одобренија и почетокот на комерцијалното производство“, се истакнува во анализата.
Консултантската куќа заклучува дека пазарите на бакар би можеле привремено да здивнат до крајот на 2027 година, бидејќи постоечките рудници настојуваат да се шират, а послабата градежна активност во Кина ја намалува побарувачката. Но, додаваат дека до 2028 година, структурните ограничувања на понудата би можеле да станат јасни, бидејќи изградбата на дата центри и надградбите на електричната мрежа се забрзуваат. Со оглед на тоа што само неколку големи рудници би биле пуштени во употреба, дефицитите на бакар би можеле да пораснат и да ги зголемат цените до крајот на деценијата.