Додека меѓународната заедница се обидува да го процени обемот на кревкиот договор за прекин на огнот меѓу САД и Иран, кој беше објавен во вторник, сè повеќе анализи укажуваат дека еден од главните победници во новата ситуација е Кина.
Според проценката на неколку западни медиуми, вклучувајќи го и „Гардијан“, влијателните кругови во Пекинг одиграа значајна улога во охрабрувањето на Техеран да го прифати привременото прекин на огнот, што дополнително го зајакна имиџот на Кина како сè поприсутен медијатор во глобалните кризи.
Во исто време, кинеските државни и провладини медиуми го претставуваат овој развој на настаните како доказ за дипломатската зрелост на Пекинг во време на меѓународни превирања.
На ваквите тврдења дополнителна тежина им даде американскиот претседател Доналд Трамп, кој во изјава за агенцијата Франс-прес изјави дека верува оти Кина го обезбедила договорот на Иран за прекин на огнот. Слични проценки дадоа и некои ирански и пакистански претставници, посочувајќи ги преговорите одржани во Исламабад како клучна дипломатска точка.
Сепак, и покрај ваквите проценки, некои аналитичари остануваат претпазливи. Како што истакнува Николас Лајал од истражувачката компанија „Трендс“, прашањето не е дали Кина влијаела врз Иран, туку што всушност прифатил Иран. Според него, иранскиот план за прекин на огнот, кој вклучувал десет точки и кој Вашингтон претходно го оценил како „изводлив“, во суштина е продолжение на претходно изнесените барања на Техеран.
„Иран не направил никакви суштински отстапки, што значи дека може да го претстави овој договор како своја политичка победа“, вели Лајал, додавајќи дека во такви околности, секој надворешен притисок бил од ограничено значење.
Со други зборови, како што заклучува, „вратата веќе била отворена“.
Официјален Пекинг, сепак, останува резервиран. Портпаролката на Министерството за надворешни работи, Мао Нинг, изјави дека Кина „активно работела на деескалација и прекин на воените дејствија“, но не потврди директно улога во преговорите.
Сепак, за Кина, самата перцепција за посредничка улога е важна. Во последниве години, Пекинг систематски ја градеше својата позиција како дипломатски актер на Блискиот Исток, од посредување во приближувањето меѓу Саудиска Арабија и Иран во 2023 година до иницијативи како што е „Пекинговата декларација“ на палестинските фракции во 2024 година.
Најновиот предлог во соработка со Пакистан, кој вклучува план од пет точки за прекин на огнот и повторно отворање на Ормутскиот теснец, се вклопува во оваа стратегија. Сепак, како што предупредуваат некои аналитичари, ваквите иницијативи честопати се насочени кон градење на глобалниот имиџ на Кина како одговорна сила, а не кон конкретно решавање на сложени конфликти.
Исто така, постои скептицизам во врска со потенцијалната улога на Кина како гарант на прекинот на огнот. Сонг Бо, истражувач на Универзитетот Цингуа, вели дека Пекинг нема доволно директна политичка и безбедносна моќ во регионот за ефикасно спроведување на договорот.
„Тоа би бил исклучително скап и ризичен дипломатски потфат“, вели тој.
Аналитичарот Вилијам Јанг дели сличен став, забележувајќи дека овој пат ситуацијата е посериозна отколку во претходните случаи, бидејќи нестабилноста на Блискиот Исток директно влијае на виталните економски интереси на Кина.
Имено, како најголем купувач на иранска нафта, Кина има силен економски поттик да ја поддржи регионалната стабилизација. Потенцијалниот пораст на цените на енергијата и ризикот од глобална рецесија претставуваат директна закана за нејзината извозно ориентирана економија.
Во овој контекст, како што истакнува Сонг Бо, секој напор што може да придонесе за намалување на цените на нафтата и ублажување на пазарните шокови е од стратешко значење за Пекинг.
Иако останува нејасно колку кинеско влијание всушност било вклучено во постигнувањето на прекинот на огнот, сигурно е дека Пекинг сè повеќе ја користи секоја криза како можност за зајакнување на својата меѓународна позиција. Дали ова е вистински дипломатски пробив или вешта геополитичка презентација, останува прашање на кое само понатамошниот развој на настаните ќе одговори.