„Во оваа работа постои едно основно и свето правило: Сè е спротивно од она што изгледа“, е познатата реченица што легендарниот актер Данило Бата Стојковиќ, со мрежа за коса на главата, ја изговорил во филмот „Балкански шпион“ додека ѝ објаснувал на својата филмска сопруга Даница, која, според него, во тоа време била странски шпиони во земјата, пишува „Слободна Далмација“.
Оваа изрека може слободно да се примени и на најновата љубовно-шпионска афера во која главните улоги ги играат 54-годишниот Ј.И., пилот на хрватските воздухопловни сили од Сплит, и неговата долгогодишна партнерка, осум години помладата А.М., државјанин на Србија и невработен социолог од Косовска Митровица.
Двајцата завршија во истражниот затвор во Сплит во средата доцна навечер, откако судијата на истрагата на Окружниот суд во Сплит го прифати барањето на заменик-окружниот обвинител Јулијана Стипишиќ, која во одлуката за покренување на истрагата ги обвини за шпионажа.
Иако за двајцата беше побаран притвор по неколку основи, вклучувајќи ја и опасноста од повторување на кривичното дело, истражниот судија го отфрли тој основ. Тој сметаше дека нема страв од повторување, бидејќи пилотот од Сплит повеќе не е член на КФОР во Косово и затоа повеќе не може да пристапи до доверливи податоци што би ги предал на својата партнерка.
Така, двајцата завршија зад решетки поради ризик од влијание врз сведоците, што значи дека кога ќе бидат испрашани сите предложени сведоци, пилотот ќе биде ослободен, додека неговата девојка сè уште ќе остане во притвор поради ризик од бегство.
Имено, таа е државјанка на Србија, а таа земја не ги екстрадира своите граѓани во Хрватска и нема семејни, деловни или економски врски со Хрватска. Ова имплицира дека доколку биде ослободена, би можела да избега и со тоа да ја попречи истрагата и судската постапка.
Активниот член на ХРЗ, кој бил на неколку мировни мисии во Косово и Авганистан, се соочува со затворска казна од една до десет години, бидејќи е обвинет за шпионажа според Кривичниот законик. Со него се предвидува дека секој што „ќе ги направи тајни податоците што му се доверени или нелегално стекнати на странска држава, организација, правно лице или лице кое работи за нив, ќе биде казнет со затворска казна“.
Неговата партнерка е обвинета по одредбата што се однесува на лицето кое „неовластено собира класифицирани информации со цел да ги стави на располагање на странска држава, организација, правно лице или лице кое работи за нив“. Казната за ова е од шест месеци до пет години затвор.
Според достапните информации, двајцата се сретнале во 2016 година на официјален состанок, кога тој бил на Косово како член на хрватскиот контингент (HRVCON) како дел од КФОР, додека таа работела како преведувачка во ЕУЛЕКС – мисијата на ЕУ основана во 2008 година за поддршка на институциите за владеење на правото во Косово преку мониторинг, настава и консултации.
Пилотот, бранејќи се, негираше дека собирал и откривал тајни информации на својот партнер. Покрај пилотирањето, една од неговите задачи била енкрипција на податоци, а наводно рекол дека се сомнева дека неговиот партнер можеби е вклучен во „справување“ со доверливи информации.
Логичното прашање е: ако претпоставил така, зошто не го пријавил тоа на никого? Или можеби пријавил, па „сè е спротивно од она што изгледа“?
Неговата партнерка, преку нејзината адвокатка Дорис Кошта, изјави дека е невина:
– Апсолутно верувам дека мојата клиентка не е виновна и тоа ќе го докажеме во постапката. Таа е обвинета за тешко кривично дело шпионажа, а според одбраната, нема докази за тоа. Безбедноста на Република Хрватска никогаш не била загрозена – кратко истакна Кошта, иако најави жалба на одлуката за притвор.
Адвокатот на пилотот, Борис Милошевиќ, исто така изјави дека поднел жалба, сметајќи дека нема опасност од влијание врз сведоците.
Тој додаде дека неговиот клиент „цврсто верува во својата невиност и очекува да ја докаже на суд“.
Окружното обвинителство во Сплит го обвинува пилотот дека му дал информации за движењето и распоредувањето на силите на КФОР во Косово на својот партнер, кој потоа, користејќи шифрирани апликации, ги проследил до лидерите на партијата Српска листа – тесно поврзана со српскиот претседател Александар Вучиќ – како и до одредени лица кои косовските власти ги сметаат за лидери на српски терористички организации.
Сепак, целата приказна може да добие уште посериозен меѓународен контекст, бидејќи осомничената во своја одбрана изјави дека работи за германската разузнавачка служба (БНД). Германија, да потсетиме, е една од главните земји што учествуваа во мисијата КФОР под водство на НАТО и е еден од најголемите донатори на Косово.
Германија беше една од првите што ја призна независноста на Косово и инвестира значителни ресурси во неговата инфраструктура, образование, здравство и економија. Како членка на ЕУ, Берлин ја поддржува европската интеграција на Косово и активно посредува во дијалогот меѓу Белград и Приштина.
46-годишната осомничена го потврди своето познанство со Владимир Радивојевиќ, познат како Мами, кого го познава уште од детството. Косовските власти го сметаат за еден од водачите на таканаречените „Северни бригади“, организација активна на северот на Косово, која е поврзана со Срби поврзани со Белград, и е позната по барикадите и протестите против одлуките на Приштина.
Во комуникација со него, на 25 декември 2022 година, осомничениот напишал дека Србите „мора да го решат нападот врз КФОР најдобро што знаат“, додека пилотот од Сплит по истиот настан ѝ испратил порака дека „навистина згрешиле синоќа“. Тој ден, во Зубин Поток се слушнало пукање, откако косовската полиција се обидела да ја отстрани барикадата поради апсењето на поранешниот српски полицаец Дејан Пантиќ.
Министерот за полиција на Косово, Џелал Свечља, потоа изјави дека „игрите на Вучиќ продолжуваат“, додека српските претставници негираа дека нивните луѓе го нападнале КФОР.
Името на Мами се појавува и во врска со терористичкиот напад во Бањска на 24 септември 2023 година, кога беа убиени четири лица, меѓу кои и еден косовски полицаец. Тој е меѓу 45-те обвинети во обвинението на Специјалното обвинителство на Косово поднесено во септември 2024 година.
Како ќе се развива понатаму оваа љубовно-шпионска афера и до каде ќе стигне, истрагата сè уште не покажува. Засега е сигурно дека националните интереси на Хрватска не биле загрозени, бидејќи спорните податоци не се однесувале на прашања поврзани со самата Хрватска.