Астрономите објавија дека првпат директно забележале радио-сигнал од планета надвор од нашиот Сончев систем. Сигналот, сепак, не укажува на постоење интелигентен живот, туку на присуство на исклучително силно магнетно поле. Откритието е детално опишано во научен труд кој сè уште ја чека објавата, а во него се анализираат повторливи радио-импулси од егзопланетата Beta Pictoris b.
„Знам дека радио-сигналите обично се поврзуваат со потрагата по вонземска интелигенција, но овде станува збор за нешто сосема друго“, изјави Edo Berger, професор по астрономија на Универзитетот Харвард.
Планетата Beta Pictoris b се наоѓа на 63 светлосни години од Земјата, што во астрономски размери се смета за релативно мала оддалеченост. Станува збор за гасовит џин чија маса е околу 12 пати поголема од онаа на Јупитер, а орбитира околу млада ѕвезда помасивна од Сонцето.
Според Berger, истражувач во Центарот за астрофизика Harvard & Smithsonian, радио-емисијата ја создаваат процеси поврзани со магнетното поле на планетата. Станува збор за поларни светлини, односно феномен сличен на поларната светлина на Земјата, кои се создаваат поради магнетни бури.
„За да ги видиме радио-брановите на фреквенциите што ги забележавме, потребно е неверојатно силно магнетно поле“, додаде Berger, еден од авторите на трудот објавен на 15 септември на платформата ArXiv.
Не сите планети имаат магнетно поле, кое служи како природен штит од разорната енергија. Магнетното поле на Земјата, на пример, ја штити нашата атмосфера од сончевиот ветер, постојан прилив на наелектризирани честички.
„Магнетното поле на оваа планета е најмалку 200 пати посилно од она на Јупитер“, рече Berger. Според податоците на NASA, магнетното поле на Јупитер создава магнетосфера која е најголемата структура во нашиот Сончев систем.
Вселенскиот телескоп Hubble го снимил овој приказ на голем диск од прашина и остатоци кој орбитира околу системот Beta Pictoris. Фото: NASA/ESA/D. Apai and G. Schneider (University of Arizona)
Магнетното поле на Јупитер исто така создава изразена поларна светлина кога електрично наелектризираните честички од неговата месечина Io ќе се заробат околу половите. Додека планетата се врти, тие честички емитуваат светлина и радио-сигнал.
„Додека честичките со висока енергија спирално се движат во магнетното поле, покрај поларната светлина создаваат и радио-бранови“, објасни Berger.
Астрономите ваквиот сигнал го нарекуваат „аурорална“ радио-емисија, а претходно е забележан кај Јупитер, Сатурн, Сонцето и кафеавите џуџиња. Токму таков сигнал Berger и неговите колеги откриле на планетата Beta Pictoris b.
Berger истакнува дека магнетните полиња влијаат врз структурата на егзопланетите и нивните атмосфери.
„Радио-набљудувањата можат да ни дадат целосно нов поглед кон планетите надвор од нашиот систем“, рече тој.
Иако и претходно имало индикации за радио-емисии од егзопланети, ниту една не била потврдена. Главната причина била тоа што не можело со сигурност да се исклучи дека изворот на сигналот е матичната ѕвезда, вели Joseph Callingham, вонреден професор на Астрономскиот институт Anton Pannekoek при Универзитетот во Амстердам.
„Оваа студија е единствена затоа што успеале да ја лоцираат емисијата директно на планетата, одвоено од ѕвездата“, напиша Callingham, кој не учествувал во истражувањето.
Системот Beta Pictoris е астрономски многу млад, стар околу 23 милиони години, за разлика од нашиот Сончев систем, кој е стар 4,5 милијарди години. Планетата Beta Pictoris b е откриена во 2008 година, а уште две планети, Beta Pictoris c и Beta Pictoris d, се откриени во 2019 и 2026 година.
Овој систем е еден од најистражуваните во нашата галаксија, познат по 30 комети и огромен диск од прашина и остатоци. Истражувачите за откривање на сигналот го користеле MeerKAT, систем составен од 64 радио-телескопи во Јужна Африка.
Berger вели дека биле изненадени што сигналот доаѓа од толку добро познато небесно тело.
„Мојот студент Kevin ги прегледуваше податоците. Еден ден влезе во мојата канцеларија со ова откритие и рече: ‘Мислам дека нема да ми поверувате’“, се присети Berger, зборувајќи за главниот автор на студијата, Kevin Ortiz Ceballos.
„Ова за нас беше целосно неочекувано. Истражувањето го спроведувавме повеќе како експеримент, свесни дека ќе откриеме нешто само ако магнетното поле биде неверојатно силно.“
Изненадувањето произлегло од фактот што астрономите очекувале радио-емисии на пониски фреквенции, слични на оние на Јупитер, па со ова откритие, како што вели Berger, „се спротивставивме на досегашното сфаќање во науката“.
Истражувачите напоменуваат дека трудот сè уште не поминал стручна рецензија, процес во кој независни експерти го оценуваат истражувањето пред неговото објавување. Рецензијата е во тек и треба да заврши во следните неколку месеци.
Berger, сепак, е уверен во точноста на откритието бидејќи неговиот тим потврдил дека изворот на радио-емисијата навистина е Beta Pictoris b.
„Ја снимивме повеќе пати, на различни фреквенции. Сигналот е таму секојпат“, рече тој.
Научниците кои не учествувале во истражувањето повикуваат на претпазливост, но го делат ентузијазмот. Ако откритието помине стручна рецензија, тоа ќе претставува исклучително важен чекор во разбирањето на световите надвор од нашиот систем, смета Jonathan Nichols, професор по планетарни поларни светлини на Универзитетот во Leicester.
„Ауроралните радио-емисии се важни бидејќи ни овозможуваат да разбереме како објектот комуницира со својата вселенска околина“, напиша тој. „Тие ни овозможуваат да заклучиме за својствата на планетите кои инаку не можеме да ги измериме и да ги тестираме теориите во поекстремни услови.“
Callingham од универзитетот во Амстердам додава дека, доколку резултатите бидат потврдени, тие ќе покажат дека егзопланетите можат да имаат многу посилни магнетни полиња отколку што се очекувало.
Авторите веќе побарале дополнително време на телескопите за да продолжат со проучувањето на Beta Pictoris b и да се обидат да откријат зошто нејзиното магнетно поле е толку силно.
„Мислам дека тоа прашање уште некое време ќе ги преокупира научниците“, заклучи Berger.